by പകുതി മാത്രം തുറന്ന ജനലിലൂടെ വന്ന നേർത്ത വെയിലിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ, അനന്യ കയ്യിലിരുന്ന കവിതകളുടെ പുസ്തകത്തിലെ വരികളിലേക്ക് കണ്ണോടിക്കുകയായിരുന്നു. പെട്ടെന്നാണ് കാപ്പിപ്പാത്രത്തിന്റെ പ്ലേറ്റ് ഡൈനിംഗ് ടേബിളിൽ അമരുന്ന കടുത്ത ശബ്ദം ഉയർന്നത്. “ഇനിയും വാതിലടച്ച് ഇരുന്ന് വായന തീർന്നില്ലേ നിയാ? നേരം എട്ടരയായി. ഈ പെണ്ണുങ്ങൾക്ക് കുറച്ചെങ്കിലും ഉത്തരവാദിത്തം വേണ്ടേ? പെണ്ണായാൽ രാവിലെ നേരത്തെ എഴുന്നേറ്റ് അടുക്കളയിലും മുറ്റത്തുമൊക്കെ ഇറങ്ങി പണിയെടുത്ത് ഒരു ശീലം വേണം. ഇത് പുസ്തകവും പിടിച്ച് എപ്പോഴും ഏതോ ലോകത്താണ്. ഇങ്ങനെയൊക്കെ നടന്നിട്ട് നാളെ വേറൊരു വീട്ടിലേക്ക് കേറിച്ചെല്ലുമ്പോൾ അവിടെയുള്ളവർ എന്നെയായിരിക്കും പറയുക, ഇവളുടെ അമ്മ ഇതിനെയൊന്നും ഒരു പണിയും പഠിപ്പിച്ചിട്ടില്ലേ എന്ന്.” അമ്മ സുമിത്രയുടെ ശബ്ദത്തിൽ പതിവുപോലെ അമർഷം ഇരമ്പിയെത്തി.
നിയ പുസ്തകം മേശപ്പുറത്തേക്ക് പതുക്കെ മടക്കിവെച്ചു. അവരുടെ മുഖത്തേക്ക് നോക്കി ശാന്തമായി ചോദിച്ചു, “ഞാൻ വീട്ടുപണികൾ ഒന്നും ചെയ്യില്ല എന്ന് എപ്പോഴെങ്കിലും പറഞ്ഞിട്ടുണ്ടോ അമ്മേ? രാവിലെ എഴുന്നേറ്റ ഉടൻ എന്റെ മുറിയും ചുറ്റുപാടും ഞാൻ വൃത്തിയാക്കിയതാണ്. ബാക്കി പണികളിൽ സഹായിക്കാൻ വന്നപ്പോൾ അമ്മ തന്നെയല്ലേ അവിടെനിന്ന് എന്നെ എഴുന്നേൽപ്പിച്ചു വിട്ടത്?”
“പറഞ്ഞു ശീലിക്കേണ്ട കാര്യമില്ല നിയാ, കണ്ടറിയണം. വീട്ടുഭരണവും കുടുംബകാര്യങ്ങളും ഒരു പെൺകുട്ടി ചെറുപ്പത്തിലേ കണ്ടു പഠിച്ച് പരിശീലിക്കേണ്ടതാണ്. നാളെ അവിടെച്ചെന്ന് അപമാനം ഉണ്ടാക്കാനാണോ ഭാവം?”
“അപ്പോൾ പെൺകുട്ടികൾ മാത്രമാണോ ഇതൊക്കെ ചെയ്യാനും പഠിക്കാനും ബാധ്യസ്ഥർ? വീടെന്നത് എല്ലാവരുടേതുമല്ലേ അമ്മേ? ചേട്ടൻ എപ്പോഴും വൈകി എഴുന്നേൽക്കുന്നതും ഒരു പണിയും ചെയ്യാതിരിക്കുന്നതും അമ്മ എന്താണ് ചോദിക്കാത്തത്?” അവളുടെ ചോദ്യം കേട്ട് സുമിത്രയുടെ മുഖം കറുത്തു.
“നീ ഇപ്പോൾ എന്നെ വീട്ടുതിരിവും ന്യായവും പഠിപ്പിക്കുകയാണോ? വലിയ ആളാവാൻ നോക്കണ്ട. അമ്മ പറയുന്നത് കേൾക്കാൻ പഠിക്ക്.”
“അമ്മ പറയുന്നത് കേൾക്കാൻ എനിക്ക് മടിയില്ല, പക്ഷേ അത് യുക്തിയുള്ള കാര്യങ്ങളാകണം. എന്റെ നന്മയ്ക്കാണ് എന്ന് പറഞ്ഞ് എന്റെ ജീവിതത്തിലെ എല്ലാ തീരുമാനങ്ങളും മറ്റുള്ളവരുടെ താത്പര്യങ്ങൾക്ക് അനുസരിച്ച് മാറ്റിവെക്കണം എന്ന് പറയുന്നതിൽ എന്ത് ന്യായമാണുള്ളത്?”
“നിനക്കിപ്പോൾ എന്തറിയാം ജീവിതത്തെക്കുറിച്ച്? രണ്ട് പുസ്തകം വായിച്ചതുകൊണ്ട് ജീവിതമാവില്ല നിയാ.”
“എനിക്കറിയാത്ത കാര്യങ്ങൾ അമ്മയ്ക്ക് പറഞ്ഞു തരാം. പക്ഷേ, ഞാൻ ചോദിക്കുന്ന ന്യായമായ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് മറുപടി നൽകാൻ അമ്മയ്ക്കും ബാധ്യതയുണ്ട്.” അവൾ വിട്ടുകൊടുക്കാൻ തയ്യാറല്ലായിരുന്നു.
“എല്ലാറ്റിനും ഇങ്ങനെയൊരു മറുപടി വേണമെന്നത് നിന്റെ വലിയൊരു കുറ്റമാണ്. നാളെ കല്യാണം കഴിഞ്ഞ് മറ്റൊരു വീട്ടിൽ പോയി കയറുമ്പോൾ ഇതൊക്കെ നിനക്ക് സ്വയം മനസ്സിലാകും. അവിടെ ഈ വാശി നടപ്പില്ല.” സുമിത്ര ദേഷ്യത്തോടെ പറഞ്ഞു.
നിയ ചുണ്ടിൽ ഒരു ചെറിയ പരിഹാസച്ചിരിയോടെ ചോദിച്ചു, “അപ്പോൾ എന്റെ ചോദ്യങ്ങൾക്കെല്ലാം ഉത്തരം കിട്ടാനും, ഞാൻ ഒരു പൂർണ്ണ മനുഷ്യയാകാനും ഇനി ഞാൻ വിവാഹം കഴിക്കുന്നത് വരെ കാത്തിരിക്കണം എന്നാണോ അമ്മ പറയുന്നത്?”
സുമിത്ര അവളെ രൂക്ഷമായി നോക്കിക്കൊണ്ട് പറഞ്ഞു, “നീ ഇപ്പോൾ എത്ര വേണമെങ്കിലും കളിയാക്കിക്കോ. അന്ന് ഞാൻ പറഞ്ഞതിന്റെ വില മനസ്സിലാകും. പെണ്ണായി ജനിച്ചാൽ നമ്മൾ വിചാരിക്കുന്നതുപോലെ കാര്യങ്ങളൊന്നും നടക്കില്ല, കുറച്ചൊക്കെ ഒതുങ്ങിയും ഒതുക്കിയും ജീവിക്കാൻ പഠിക്കണം.”
“അതുകൊണ്ട് തന്നെയാണ് അമ്മേ, എനിക്ക് സ്വന്തമായി തീരുമാനമെടുക്കാൻ കഴിയുന്നത്ര കാര്യങ്ങളിലെങ്കിലും ഞാൻ എന്റെ വഴി തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്.” നിയ ഉറപ്പോടെ പറഞ്ഞു. സുമിത്രയ്ക്ക് അതിനുമുകളിൽ ഒന്നും പറയാനുണ്ടായിരുന്നില്ല. മകളുടെ ഈ സ്വതന്ത്ര ചിന്താഗതികൾ അവർക്ക് ഒരിക്കലും ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിയുന്നതായിരുന്നില്ല. ഒരു പാവയെപ്പോലെ താൻ പറയുന്നിടത്ത് ഇരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നിടത്ത് നിൽക്കുകയും ചെയ്യുന്ന മകളെയായിരുന്നു സുമിത്ര ആഗ്രഹിച്ചിരുന്നത്. എന്നാൽ നിയയ്ക്ക് സ്വന്തമായ കാഴ്ചപ്പാടുകളുണ്ടായിരുന്നു. താൻ എന്ത് പഠിക്കണം, ഏത് വസ്ത്രം ധരിക്കണം,
ആരുമായി സൗഹൃദം സ്ഥാപിക്കണം, തന്റെ സമയം എങ്ങനെ ചെലവഴിക്കണം എന്നതിലൊക്കെ അവൾക്ക് വ്യക്തമായ ബോധ്യമുണ്ടായിരുന്നു. മകൾക്ക് സ്വന്തമായി ഒരു വ്യക്തിത്വവും സ്വയംഭരണാധികാരവും ഉണ്ടെന്ന യാഥാർത്ഥ്യം സുമിത്രയെ ഭയപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. സ്ത്രീ വിധേയപ്പെടേണ്ടവളാണ് എന്ന കാലഹരണപ്പെട്ട ചിന്താരീതിയിൽ വളർന്ന സുമിത്രയ്ക്ക്, മകളുടെ ഈ ആത്മാഭിമാനം അഹങ്കാരമായി മാത്രമേ തോന്നിയുള്ളൂ.
ദിവസങ്ങൾ കടന്നുപോയി. കോളേജിൽ നിന്ന് സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം ഡൽഹിയും ഹിമാചലും അടങ്ങുന്ന ഒരു ചരിത്രപഠന യാത്രയ്ക്കായി പോകാൻ അനുവാദം ചോദിച്ച നിയയോട് അമ്മ വീണ്ടും പഴയ നിലപാട് ആവർത്തിച്ചു. “നീ എവിടെയും പോകേണ്ടതില്ല. പെൺകുട്ടികൾ ഇങ്ങനെ ദൂരദേശങ്ങളിൽ കറങ്ങി നടക്കുന്നത് നല്ല കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ചവർക്ക് ചേർന്നതല്ല.”
“അതെന്താണ് അമ്മേ അങ്ങനെ പറയുന്നത്? പഠനത്തിന്റെ ഭാഗമായി അധ്യാപകരുടെയും സുഹൃത്തുക്കളുടെയും കൂടെയല്ലേ പോകുന്നത്? ഞാൻ തനിച്ചല്ലല്ലോ,” നിയ സങ്കടവും ദേഷ്യവും അടക്കാനാവാതെ ചോദിച്ചു.
“എവിടെയാണെങ്കിലും പോകേണ്ടതില്ല എന്ന് പറഞ്ഞാൽ പോകേണ്ടതില്ല. എവിടെയെങ്കിലും യാത്ര പോകണം എന്ന് അത്രയ്ക്ക് നിർബന്ധമാണെങ്കിൽ നാളെ കല്യാണം കഴിഞ്ഞിട്ട് ഭർത്താവിന്റെ കൂടെ പൊയ്ക്കോ,” സുമിത്ര സ്ഥിരം പല്ലവി പാടി.
നിയ അമ്മയുടെ കണ്ണുകളിലേക്ക് നേരിട്ട് നോക്കി ചോദിച്ചു, “അമ്മയുടെ ചെറുപ്പത്തിൽ അമ്മ ആഗ്രഹിച്ച കാര്യങ്ങളൊന്നും ചെയ്യാൻ സാധിച്ചില്ല എന്നതുകൊണ്ട്, ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന കാര്യങ്ങളും ചെയ്യാൻ പാടില്ല എന്ന് നിർബന്ധം പിടിക്കുന്നത് എന്തിനാണ്?”
സുമിത്രയുടെ മുഖം പെട്ടെന്ന് ചുവന്നു. “നിനക്ക് എന്റെ അനുഭവങ്ങളെക്കുറിച്ചോ ഞാൻ ജീവിച്ച സാഹചര്യങ്ങളെക്കുറിച്ചോ ഒന്നും അറിയില്ല. അനുഭവം വരുമ്പോഴേ പഠിക്കൂ.”
“എനിക്കറിയില്ലായിരിക്കാം അമ്മേ, പക്ഷേ അമ്മയുടെ ജീവിതത്തിൽ സംഭവിച്ച വിലക്കുകളും തടസ്സങ്ങളും അതേപടി എന്റെ ജീവിതത്തിലും ആവർത്തിക്കണം എന്ന് നിർബന്ധമില്ലല്ലോ. ഓരോ തലമുറയും മാറേണ്ടതല്ലേ?”
“ഞാൻ നിന്നോട് തർക്കിക്കാൻ ഇല്ല. ഇതൊക്കെ നീ കല്യാണം കഴിഞ്ഞാൽ പഠിക്കും,” അവർ വീണ്ടും ആ വാചകത്തിൽ അഭയം കണ്ടെത്തി.
“എന്താണ് അമ്മേ ഈ വിവാഹം കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രം പഠിക്കാൻ പറ്റുന്ന വലിയ പാഠം? ജീവിതം എന്താണെന്ന് അറിയാൻ വിവാഹം കഴിക്കണം എന്ന് പറയുന്നതിന്റെ യുക്തി എന്താണ്?” निय ആകെ അമർഷത്തോടെ ചോദിച്ചു.
“ചെന്നു കയറുന്ന വീട്ടിൽ ചട്ടവുംcueവും ഒക്കെ വരുമ്പോൾ ജീവിതം എന്താണെന്ന് താനേ പഠിച്ചോളും,” സുമിത്ര പറഞ്ഞു.
നിയ അല്പം ഉറക്കെത്തന്നെ ചിരിച്ചു, “അപ്പോൾ അമ്മേ, എന്റെ ജീവിതത്തിലെ സകല സംശയങ്ങൾക്കും ഉത്തരം കിട്ടാനും ലോകം കാണാനും ഞാൻ ആദ്യം ഒരു വിവാഹം കഴിക്കണം. അതിനുശേഷമേ എനിക്ക് ആത്മസത്ത കണ്ടെത്താൻ പറ്റൂ.
എത്ര മനോഹരമായ വ്യവസ്ഥിതിയാണിത്!” അവൾ കളിയാക്കി.
“നിയാ, നീ പരിധി വിടുന്നുണ്ട്,” സുമിത്ര ശബ്ദമുയർത്തി.
“ഞാൻ ന്യായമായ കാര്യങ്ങൾ മാത്രമാണ് ചോദിച്ചത് അമ്മേ, അതിന് ദേഷ്യപ്പെട്ടിട്ട് കാര്യമില്ല,” എന്നും പറഞ്ഞ് അവൾ സ്വന്തം മുറിയിലേക്ക് നടന്നു.
പക്ഷേ, അമ്മയുടെ ആ വാക്കുകൾ അവളിൽ വലിയൊരു മുറിവായി ശേഷിച്ചു. “കല്യാണം കഴിഞ്ഞാൽ പഠിച്ചോളും!” അവൾ വളർന്നുവന്ന സാഹചര്യത്തിൽ അമ്മ എപ്പോഴും ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന വടിയായിരുന്നു അത്. നല്ലൊരു ഡ്രസ്സ് ധരിച്ച് പുറത്തിറങ്ങാൻ ഒരുങ്ങിയാൽ, “കല്യാണം കഴിഞ്ഞാൽ ഇങ്ങനെയൊന്നും നടക്കാൻ പറ്റില്ല, അവിടുത്തെ ആളുകൾ സമ്മതിക്കില്ല.” സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം സിനിമയ്ക്ക് പോകാൻ ചോദിച്ചാൽ, “കല്യാണം കഴിഞ്ഞ് ഭർത്താവിന്റെ കൂടെ പോയാൽ മതി.” അവധിക്കാലത്ത് രാവിലെ അല്പം വൈകി എഴുന്നേറ്റാൽ, “ഇങ്ങനെ മടിപിടിച്ച് കിടന്നാൽ കേറിച്ചെല്ലുന്ന വീട്ടിൽ നിന്ന് ചീത്തപ്പേര് കേൾക്കും.” ആർത്തവനാളുകളിൽ ക്ഷീണം കാരണം മുറിയിൽ വിശ്രമിക്കുമ്പോൾ പോലും,
“പെൺകുട്ടികൾ ആയാൽ കുറച്ചൊക്കെ സഹിക്കാനും അടങ്ങി ഒതുങ്ങി ഇരിക്കാനും പഠിക്കണം.”
എല്ലാ സ്വാതന്ത്ര്യങ്ങൾക്കും വിലക്കുകൾക്കും ഒരേയൊരു കടിഞ്ഞാൺ—”കല്യാണം കഴിഞ്ഞാൽ!” അതുകൊണ്ടുതന്നെ, ‘വിവാഹം’ എന്ന വാക്ക് നിയയുടെ മനസ്സിൽ വലിയൊരു തടവറയുടെ ചിത്രമാണ് നൽകിയിരുന്നത്. തന്റെ വ്യക്തിത്വം നഷ്ടപ്പെടുന്ന, മറ്റൊരാളുടെ ഇഷ്ടങ്ങൾക്ക് മാത്രം ജീവിക്കേണ്ടി വരുന്ന ഒരു കരാറായി അവൾ വിവാഹത്തെ ഭയപ്പെട്ടു.
വിവാഹമെന്ന സങ്കൽപ്പത്തോടുള്ള നിയയുടെ ഭയവും എതിർപ്പും നിലനിൽക്കെത്തന്നെ, വിധി അവളുടെ ജീവിതത്തിലേക്ക് മറ്റൊരു വഴി തുറന്നു. അമ്മയുടെയും ബന്ധുക്കളുടെയും ശക്തമായ നിർബന്ധത്തിനും, “പെൺകുട്ടികൾ പ്രായമെത്തിയാൽ കെട്ടിച്ചയക്കണം” എന്ന പരമ്പരാഗതമായ ഇമോഷണൽ സമ്മർദ്ദങ്ങൾക്കും മുന്നിൽ ഒടുവിൽ നിയയ്ക്ക് വഴങ്ങേണ്ടി വന്നു.
അങ്ങനെയാണ് അരവിന്ദ് എന്ന ചെറുപ്പക്കാരന്റെ ആലോചന വരുന്നത്. പ്രമുഖ സാഫ്റ്റ്വെയർ കമ്പനിയിൽ പ്രോജക്ട് മാനേജരായി ജോലി ചെയ്യുന്ന അരവിന്ദ്, അച്ഛനും അമ്മയും മാത്രം അടങ്ങുന്ന ചെറിയൊരു കുടുംബത്തിലെ അംഗമായിരുന്നു. എല്ലാവരും ഒരേസ്വരത്തിൽ പുകഴ്ത്തിപ്പറഞ്ഞ ഒരു കുടുംബം. ആദ്യമായി പെണ്ണുകാണൽ ചടങ്ങിനായി അരവിന്ദും കുടുംബവും വീട്ടിലെത്തിയപ്പോൾ, നിയ കടുത്ത ആശങ്കയിലായിരുന്നു. തന്നോട് പരമ്പരാഗതമായ രീതിയിലുള്ള വേഷവിധാനങ്ങളെക്കുറിച്ചോ പാചക നൈപുണ്യത്തെക്കുറിച്ചോ ചോദിച്ച് തന്നെ വിലയിരുത്തുമോ എന്ന് അവൾ ഭയന്നു. എന്നാൽ അരവിന്ദ് തികച്ചും വ്യത്യസ്തനായിരുന്നു.
അവൻ അവളോട് സംസാരിച്ചത് അവളുടെ ഉപരിപഠനത്തെക്കുറിച്ചും, വായനയെക്കുറിച്ചും, അവൾക്ക് യാത്രകളോടുള്ള താല്പര്യത്തെക്കുറിച്ചും മാത്രമായിരുന്നു. അനാവശ്യമായ ചോദ്യങ്ങളോ ആധിപത്യ ഭാവങ്ങളോ അവനിൽ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.
തുടർന്ന് ഇരു കുടുംബങ്ങളുടെയും സമ്മതത്തോടെ വിവാഹം ഉറപ്പിച്ചു. വിവാഹത്തിന് മുൻപുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ അരവിന്ദുമായി ഫോണിലൂടെയും നേരിട്ടും കൂടുതൽ സംസാരിച്ചപ്പോൾ, അവന്റെ വിശാലമായ കാഴ്ചപ്പാടുകളും വ്യക്തമായ വ്യക്തിത്വവും നിയയ്ക്ക് വലിയ ആശ്വാസമായി തോന്നി. അവൻ അവളുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെയും ചിന്തകളെയും ബഹുമാനിക്കുന്ന വ്യക്തിയാണെന്ന് അവൾക്ക് ബോധ്യപ്പെട്ടു. എങ്കിലും, അവളുടെ ഉള്ളിലെ പഴയ ഭയം പൂർണ്ണമായി വിട്ടുമാറിയിരുന്നില്ല.
അരവിന്ദിന്റെ അമ്മ ജയശ്രീ എങ്ങനെയായിരിക്കും? അവർ തന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യങ്ങൾക്ക് തടസ്സം നിൽക്കുമോ? പഴഞ്ചൻ ചിന്താഗതിക്കാരിയായിരിക്കുമോ? തനിക്ക് നേരെ വീണ്ടും “പെൺകുട്ടികൾ ഇങ്ങനെ ചെയ്യണം, അങ്ങനെ ചെയ്യണം” എന്ന ഉപദേശങ്ങൾ വരുമോ? ഈ സംശയങ്ങൾ നിയയുടെ മനസ്സിൽ നിഴൽപോലെ പിന്തുടർന്നു.
ഒരു ദിവസം സ്വന്തം അമ്മ സുമിത്രയോട് സംസാരിക്കുമ്പോൾ അവൾ ഉള്ളിലെ ഭയം തുറന്നുപറഞ്ഞു, “എനിക്ക് വല്ലാത്ത പേടിയുണ്ട് അമ്മേ.”
“എന്തിനാണ് നിയാ ഇനി പേടിക്കുന്നത്? എല്ലാം നല്ല രീതിയിൽ ഉറപ്പിച്ചതല്ലേ?” സുമിത്ര ചോദിച്ചു.
“അരവിന്ദിന്റെ അമ്മയും അമ്മയെപ്പോലെ തന്നെയൊരു കർക്കശക്കാരിയും വിലക്കുകൾ ഏർപ്പെടുത്തുന്ന ആളും ആണെങ്കിലോ?”
സുമിത്രയുടെ മുഖം മങ്ങി. “ഞാൻ നിന്നെ സ്നേഹിക്കുന്നില്ലെന്നും നിന്റെ നല്ലതിന് വേണ്ടിയല്ല കാര്യങ്ങൾ പറഞ്ഞതെന്നുമാണോ നീ കരുതുന്നത്?”
“അമ്മ എന്നെ സ്നേഹിക്കുന്നില്ല എന്ന് ഞാൻ പറയില്ല അമ്മേ. പക്ഷേ അമ്മ അനുഭവിച്ച കഷ്ടപ്പാടുകളും നിയന്ത്രണങ്ങളും എന്റെ മേലും അടിച്ചേൽപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. ആ ഒരു അന്തരീക്ഷം അവിടെയും ഉണ്ടാകുമോ എന്നാണ് എന്റെ ഭയം.”
സുമിത്ര അല്പസമയം മൗനമായി നിന്നു. അതിനുശേഷം ശാന്തമായി പറഞ്ഞു, “എല്ലാ വീടുകളും ഒരുപോലെയല്ല നിയാ. ചിലപ്പോൾ ഞാൻ ചിന്തിക്കുന്നതുപോലെ ആകണമെന്നില്ല ജയശ്രീ ചിന്തിക്കുന്നത്. ഓരോ സ്ത്രീക്കും അവരുടേതായ അനുഭവങ്ങളുണ്ട്. എപ്പോഴും ഇങ്ങനെ പേടിച്ചിരുന്നാൽ ജീവിതം മുന്നോട്ട് പോകില്ലല്ലോ.”
നിയ അമ്മയെ നോക്കി ഒരു ചെറുപുഞ്ചിരിയോടെ പറഞ്ഞു, “എന്തായാലും അമ്മ എപ്പോഴും പറയുമായിരുന്നല്ലോ, എന്റെ ജീവിതത്തിലെ ചോദ്യങ്ങൾക്കെല്ലാം ഉത്തരം കിട്ടാനും ലോകം മനസ്സിലാക്കാനും ഞാൻ വിവാഹം കഴിക്കണമെന്ന്. അതിനായി ഞാൻ പോവുകയാണ് അമ്മേ.”
സുമിത്രയ്ക്ക് അതിന് മറുപടിയൊന്നും പറയാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. അവർ നിശബ്ദയായി മകളുടെ മുഖത്തേക്ക് നോക്കിനിന്നു. ദിവസങ്ങൾ വേഗത്തിൽ കടന്നുപോയി. എല്ലാവരുടെയും ആശീർവാദങ്ങളോടെ വിവാഹച്ചടങ്ങുകൾ ഗംഭീരമായി നടന്നു.
ആഘോഷങ്ങളും തിരക്കുകളും ഒഴിഞ്ഞ് അരവിന്ദിന്റെ വീട്ടിലെത്തിയ ആദ്യ രാത്രിയിൽ നിയയ്ക്ക് ഉറക്കം വന്നില്ല. പുതിയ അന്തരീക്ഷം, പുതിയ മുറി, അപരിചിതരായ മനുഷ്യർ. പഴയ ഓർമ്മകൾ അവളുടെ മനസ്സിലേക്ക് കടന്നുവന്നു. “വേറൊരു വീട്ടിൽ ചെന്നു കയറുമ്പോൾ പഠിച്ചോളും” എന്ന അമ്മയുടെ വാക്കുകൾ അവളുടെ കാതുകളിൽ മുഴങ്ങി. നാളെ രാവിലെ മുതൽ താൻ നേരിടേണ്ടി വരുന്ന നിയന്ത്രണങ്ങൾ എന്തൊക്കെയായിരിക്കും? എത്ര നേരത്തെ എഴുന്നേൽക്കണം? വസ്ത്രധാരണത്തിൽ എന്തൊക്കെ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തേണ്ടിവരും? ചിന്തകൾ കാടുകയറിയപ്പോൾ രാത്രി വൈകിയാണ് അവൾ കണ്ണടച്ചത്.
പിറ്റേന്ന് രാവിലെ ആറുമണിയായപ്പോഴേക്കും നിയ തിടുക്കപ്പെട്ട് എഴുന്നേറ്റു. പേടിയോടെയും ഉത്കണ്ഠയോടെയും വസ്ത്രങ്ങൾ ശരിയാക്കി അവൾ മുറിക്ക് പുറത്തേക്കിറങ്ങി, അടുക്കള ലക്ഷ്യമാക്കി നടന്നു. എന്നാൽ ഹാളിനടുത്തെത്തിയപ്പോൾ അരവിന്ദിന്റെ അമ്മ ജയശ്രീ അവിടെ പൂച്ചെടികൾക്ക് വെള്ളമൊഴിക്കുന്നത് കണ്ടു.
നിയയെ കണ്ടതും ജയശ്രീ പുഞ്ചിരിയോടെ അടുത്തു വന്നു, “മോളെ, നീ ഇത്ര നേരത്തെ എഴുന്നേറ്റോ? ഇന്നലെ രാത്രി ഒരുപാട് വൈകിയതല്ലേ ഉറങ്ങിയത്?”
“അത്… കുഴപ്പമില്ല അമ്മേ, ഞാൻ എഴുന്നേറ്റു,” നിയ അല്പം മടിയോടെ പറഞ്ഞു.
ജയശ്രീ അവളുടെ കണ്ണുകളിലേക്ക് നോക്കി സനേഹത്തോടെ ചിരിച്ചു, “അതുകൊണ്ടാണോ ഈ കണ്ണുകളൊക്കെ ക്ഷീണം കൊണ്ട് ചുവന്നിരിക്കുന്നത്? പോയി കിടന്ന് നന്നായി ഉറങ്ങിക്കോളൂ നിയാ. ഇപ്പോൾ എഴുന്നേൽക്കേണ്ട ഒരു ആവശ്യവുമില്ല. ചെറുപ്പക്കാരല്ലേ, വിശ്രമിക്കേണ്ട സമയത്ത് വിശ്രമിക്കണം. നാളെ ഒരു കുഞ്ഞൊക്കെ ആയിക്കഴിഞ്ഞാൽ പിന്നെ ഉറങ്ങാൻ സമയം കിട്ടില്ല.”
നിയ അത്ഭുതത്തോടെ അവരെ നോക്കി. ജയശ്രീ തുടന്നു പറഞ്ഞു, “ഇവിടുത്തെ വീട്ടുപണികളൊക്കെ ചെയ്യാൻ എനിക്ക് സഹായത്തിന് ആളുണ്ട് മോളെ. അതിനെയോർത്ത് നീ ഒട്ടും ടെൻഷൻ അടിക്കേണ്ടതില്ല.”
“ഇല്ല അമ്മേ, ഞാനും അടുക്കളയിൽ സഹായിക്കാം,” നിയ മടിച്ചു മടിച്ചു പറഞ്ഞു.
“നിനക്ക് താല്പര്യമുണ്ടെങ്കിൽ, സമയം കിട്ടുമ്പോൾ സഹായിച്ചാൽ മതി.
നിർബന്ധമായും ചെയ്യണം എന്ന് ഇവിടെ ആർക്കും ഒരു നിയമവുമില്ല. പിന്നെ, ഇന്ന് രാവിലെ ദോശയാണ് ഉണ്ടാക്കിയിരിക്കുന്നത്. നിനക്ക് ദോശ ഇഷ്ടമല്ലെങ്കിൽ അല്ലെങ്കിൽ വേറെന്തെങ്കിലും കഴിക്കാൻ തോന്നുന്നുണ്ടെങ്കിൽ സ്വയം ഉണ്ടാക്കുകയോ പറയുകയോ ചെയ്യാം കേട്ടോ.”
നിയ വിശ്വസിക്കാനാവാതെ ചോദിച്ചു, “ഞാൻ എനിക്ക് വേണ്ടത് ഉണ്ടാക്കി കഴിക്കാനോ? അമ്മയ്ക്ക് അത് വിഷമമാവില്ലേ?”
“എന്തിന് വിഷമിക്കണം?” ജയശ്രീ കൗതുകത്തോടെ ചോദിച്ചു.
“അല്ല… ഞാൻ രാവിലെ നേരത്തെ എഴുന്നേൽക്കാതെ, അടുക്കളയിൽ എല്ലാവർക്കും വേണ്ട പണി ചെയ്യാതിരുന്നാൽ… അത് മോശമല്ലേ?”
ജയശ്രീ ചെടികൾ നനയ്ക്കുന്ന പാത്രം മാറ്റിവെച്ച് നിയയുടെ അരികിലേക്ക് വന്നു. അവളുടെ തോളിൽ കൈവെച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു, “മോളെ, നീ ഈ വീട്ടിലേക്ക് വന്നത് ഇവിടുത്തെ പണിക്കാരിയായിട്ടോ പണിയെടുത്ത് മാർക്ക് വാങ്ങാനോ അല്ല. നീ നിന്റെ സ്വത്വത്തോടെ സന്തോഷമായി ഇവിടെ ജീവിക്കുമ്പോഴാണ് ഈ വീട് ഒരു കുടുംബമാകുന്നത്.
ഞാൻ ഈ വീട്ടിൽ വിവാഹം കഴിച്ചു വന്ന കാലത്ത് എന്റെ ഭർത്താവിന്റെ അമ്മ വളരെ കർക്കശക്കാരിയായിരുന്നു. രാവിലെ അഞ്ചുമണിക്ക് എഴുന്നേൽക്കണം, അടുക്കളയിൽ നിർത്താതെ പണിയെടുക്കണം, സ്വന്തമായി ഒരു ഇഷ്ടവും പാടില്ല… അന്ന് അനുഭവിച്ച വീർപ്പുമുട്ടലിൽ ഞാൻ മനസ്സിൽ ഉറപ്പിച്ചതാണ്, നാളെ എന്റെ വീട്ടിലേക്ക് ഒരു മകൾ വന്നാൽ അവൾക്ക് ഞാൻ ആ സ്വാതന്ത്ര്യം നൽകും എന്ന്. ഒരു തലമുറ അനുഭവിച്ച കഷ്ടപ്പാടുകൾ അടുത്ത തലമുറയ്ക്ക് കൈമാറാനുള്ളതല്ല, അത് നമ്മളോടെ അവസാനിക്കേണ്ടതാണ്. നിനക്ക് തുടർന്ന് പഠിക്കണോ, ജോലിക്ക് പോകണോ, സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം യാത്ര പോകണോ… അതൊക്കെ നിന്റെ മാത്രം തീരുമാനങ്ങളാണ്.”
ജയശ്രീയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് നിയ കണ്ണുകൾ വിടർത്തി നിന്നു. ഒരു വീടിന്റെ അന്തരീക്ഷം ഇത്രത്തോളം ലളിതവും ഊഷ്മളവുമാകാൻ കഴിയുമെന്ന് അവൾക്ക് സങ്കൽപ്പിക്കാൻ പോലും കഴിയുമായിരുന്നില്ല.
“അപ്പോൾ… ഇവിടുത്തെ വീട്ടു കാര്യങ്ങൾ?” നിയ പതിയെ ചോദിച്ചു.
“ആവശ്യമുള്ള കാര്യങ്ങളൊക്കെ ഇവിടെ നടക്കും മോളെ. ഓരോരുത്തരുടെയും കാര്യങ്ങൾ അവരവർ നോക്കാൻ പ്രാപ്തരാണ്. വീടിന്റെ മുഴുവൻ ചുമതലയും ഒരു പെൺകുട്ടിയുടെ തലയിൽ വെച്ചുകൊടുത്ത്, അവൾ എരിഞ്ഞുതീരുമ്പോൾ നല്ല മരുമകൾ എന്ന് പട്ടം കൊടുക്കുന്നതിൽ എനിക്ക് താല്പര്യമില്ല,” ജയശ്രീ വ്യക്തമായി പറഞ്ഞു.
നിയയുടെ കണ്ണുകൾ അറിയാതെ നിറഞ്ഞുതുളുമ്പി. തന്റെ അമ്മയിൽ നിന്ന് കേൾക്കാൻ കൊതിച്ച, എന്നാൽ ഒരിക്കലും കേൾക്കാൻ കഴിയാതിരുന്ന വാക്കുകളായിരുന്നു അത്. ജയശ്രീ അവളുടെ കണ്ണീര് ശ്രദ്ധിച്ചു.
“എന്താ മോളെ? എന്തെങ്കിലും വിഷമമുണ്ടോ?”
നിയ പെട്ടെന്ന് കണ്ണുകൾ തുടച്ച് പുഞ്ചിരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു, “ഏയ്, ഒന്നുമില്ല അമ്മേ. സന്തോഷം കൊണ്ട് വന്നതാണ്.”
“സന്തോഷമാണെങ്കിലും കരയേണ്ടതില്ല. പോയി ഫ്രഷായി വാ, നമുക്ക് ഒന്നിച്ചിരുന്ന് കാപ്പി കുടിക്കാം.”
അന്ന് ഉച്ചയ്ക്ക് നിയയ്ക്ക് ഏറെ ഇഷ്ടപ്പെട്ട വടക്കേ ഇന്ത്യൻ വിഭവമായ രാജ്മ ചാവൽ അവൾ അടുക്കളയിൽ കയറി തയ്യാറാക്കി. ജയശ്രീ അത് സന്തോഷത്തോടെ രുചിച്ചു നോക്കി.
“വളരെ നന്നായിട്ടുണ്ട് നിയാ. നല്ല രുചിയുണ്ട്,” ജയശ്രീ പുകഴ്ത്തി.
“ശരിക്കും ഇഷ്ടപ്പെട്ടോ അമ്മേ?” നിയ ആകാംക്ഷയോടെ ചോദിച്ചു.
“അതെ, പക്ഷേ ലേശം എരിവ് കൂടുതലുണ്ട് കേട്ടോ,” ജയശ്രീ തമാശയോടെ പറഞ്ഞു.
“അയ്യോ, സോറി അമ്മേ…” നിയ വിഷമത്തോടെ പറഞ്ഞു.
“അതിനെന്തിനാ സോറി പറയുന്നത്? ഓരോരുത്തർക്കും ഓരോ പാചകരീതിയാണ്. അടുത്ത തവണ ഉണ്ടാക്കുമ്പോൾ എരിവ് കുറച്ച് കുറച്ചാൽ പോരെ? തെറ്റുകൾ മനുഷ്യസഹജമല്ലേ മോളെ,” ജയശ്രീ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു.
ആ പ്രതികരണം നിയയെ കൂടുതൽ അത്ഭുതപ്പെടുത്തി. ഒരു ചെറിയ വീഴ്ച സംഭവിച്ചാൽ പോലും കുറ്റപ്പെടുത്തലോ ശകാരമോ പരിഹാസമോ അവിടെയുണ്ടായിരുന്നില്ല. കുറ്റപ്പെടുത്തലുകൾക്ക് പകരം തിരുത്തലുകളും പ്രോത്സാഹനങ്ങളുമാണ് അവിടെ ലഭിച്ചത്.
താൻ ഇതുവരെ പേടിച്ചിരുന്നത് വിവാഹത്തെയോ പുതിയ അന്തരീക്ഷത്തെയോ അല്ല, മറിച്ച് തന്റെ ജീവിതത്തിന്മേലുള്ള നിയന്ത്രണങ്ങളെയും സ്വാതന്ത്ര്യനിഷേധത്തെയുമായിരുന്നു എന്ന് निय തിരിച്ചറിഞ്ഞു. എന്നാൽ ഈ വീട്ടിൽ ആരും അവളുടെ വ്യക്തിത്വത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യാനോ അവളെ മാറ്റിയെടുക്കാനോ ശ്രമിച്ചില്ല. അരവിന്ദും അവന്റെ മാതാപിതാക്കളും അവളെ ഒരു സ്വതന്ത്ര വ്യക്തിയായി കണ്ടു, ബഹുമാനിച്ചു.
ആഴ്ചകൾ കടന്നുപോയി. നിയ തന്റെ പുതിയ ജീവിതവുമായി വളരെ സന്തോഷത്തോടെ ചേർന്നുപോയി. ഓൺലൈൻ വഴി ഒരു പ്രൊജക്റ്റിൽ ജോലി ചെയ്യാനും അവൾക്ക് സാധിച്ചു.
ഒരു ദിവസം നിയയുടെ കോളേജ് സുഹൃത്തുക്കൾ അവളെ വിളിച്ച് ഒരു ഏകദിന യാത്രയ്ക്കും സിനിമയ്ക്കുമായി ക്ഷണിച്ചു. അരവിന്ദ് ആ സമയത്ത് ഓഫീസിലെ ഒരു മീറ്റിംഗിനായി ബാംഗ്ലൂരിലായിരുന്നു. ജയശ്രീ ലിവിംഗ് റൂമിൽ ഇരുന്ന് പുസ്തകം വായിക്കുകയായിരുന്നപ്പോൾ നിയ അവരുടെ അടുത്തേക്ക് വന്നു.
“അമ്മേ… ഞാൻ ഒരു കാര്യം ചോദിച്ചോട്ടെ?” അവൾ അല്പം മടിയോടെ നിർത്തി.
“എന്താ മോളെ, ചോദിക്കൂ?” ജയശ്രീ പുസ്തകം മാറ്റിവെച്ചു.
“എന്റെ പഴയ സുഹൃത്തുക്കൾ വിളിച്ചിരുന്നു. ഇന്ന് വൈകുന്നേരം വരെ അവരുടെ കൂടെ പുറത്തുപോയി ഒരു സിനിമ കാണാനും ഭക്ഷണം കഴിക്കാനും ഇറങ്ങട്ടെ? അരവിന്ദിനെ ഞാൻ ഫോണിൽ വിളിച്ച് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.”
“ഓ, അതിനെന്താ നിയാ! തീർച്ചയായും പൊയ്ക്കോളൂ. നല്ല സമയമല്ലേ,
സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം ചെലവഴിക്കുന്നത് മനസ്സിന് സന്തോഷം തരും,” ജയശ്രീ ഉടൻ തന്നെ പറഞ്ഞു.
നിയ അതിശയത്തോടെ അവരെ നോക്കി, “അമ്മയ്ക്ക് ശരിക്കും ഒരു പ്രശ്നവുമില്ലേ? ഞാൻ ഇങ്ങനെ വീട്ടിൽ നിന്ന് പുറത്തുപോകുന്നതിന്?”
ജയശ്രീ സ്നേഹത്തോടെ ചിരിച്ചു, “മോളെ, നീ പുറത്തുപോകാൻ എന്നോട് അനുവാദം ചോദിക്കേണ്ട കാര്യമില്ല. നീ ഒരു മുതിർന്ന വ്യക്തിയാണ്. എവിടെയാണ് പോകുന്നത്, എപ്പോഴാണ് വരുന്നത് എന്ന് വീട്ടിലുള്ളവരെ അറിയിക്കുക എന്നത് പരസ്പരമുള്ള ഒരു കരുതലും സുരക്ഷയും മാത്രമാണ്. അതിനപ്പുറം നിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്മേൽ അനുവാദം തരാൻ ഞാൻ ആളല്ല.”
നിയ ഒരു നിമിഷം ആ വാക്കുകളുടെ അർത്ഥം ഓർത്തുകൊണ്ട് നിന്നു. “എന്റെ അമ്മയോടാണ് ഞാൻ ഇത് ചോദിച്ചതെങ്കിൽ…” അവൾ അറിയാതെ പറഞ്ഞുപോയി.
“നിന്റെ അമ്മയാണെങ്കിൽ എന്താണ് പറയുക?” ജയശ്രീ കൗതുകത്തോടെ ചോദിച്ചു.
“കുറഞ്ഞത് പത്ത് ചോദ്യങ്ങളെങ്കിലും ചോദിക്കും അമ്മേ. ആരുട കൂടെയാണ് പോകുന്നത്, ആണുങ്ങൾ ഉണ്ടോ, എന്തിനാണ് സിനിമ കാണുന്നത്, വീട്ടിലെ പണികളൊക്കെ ആരാണ് ചെയ്യുന്നത്… അവസാനം ഇതൊക്കെ കേട്ട് മടുത്ത് പോണ്ട എന്ന് പറയും,” നിയ ഒരു ചിരിയോടെ പറഞ്ഞു.
ജയശ്രീ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു, “എനിക്ക് ഏതായാലും അത്രയും ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിച്ച് സമയം കളയാൻ താല്പര്യമില്ല. നീ സന്തോഷമായി പോയിട്ട് വാ. ഫോൺ കയ്യിൽ കരുതണം കേട്ടോ.”
അന്ന് രാത്രി സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം സമയം ചെലവഴിച്ച് തിരികെ വീട്ടിലെത്തിയപ്പോൾ സമയം രാത്രി എട്ടരയായിട്ടുണ്ടായിരുന്നു. വാതിൽ തുറന്നത് ജയശ്രീയായിരുന്നു.
“വന്നോ മോളെ? ഒരുപാട് ക്ഷീണിച്ചോ? ഭക്ഷണം കഴിച്ചോ?” ജയശ്രീ സ്നേഹത്തോടെ തിരക്കി.
“ഇല്ല അമ്മേ, പുറത്തുനിന്ന് ലഘുഭക്ഷണം മാത്രമേ കഴിച്ചുള്ളൂ,” നിയ പറഞ്ഞു.
“എന്നാൽ വേഗം കുളിച്ചിട്ട് വാ, നമുക്ക് ഒരുമിച്ച് അത്താഴം കഴിക്കാം.”
നിയ തന്റെ ബാഗിൽ നിന്ന് ചെറിയൊരു മധുരപലഹാരപ്പൊതി എടുത്ത് ജയശ്രീക്ക് നേരെ നീട്ടി. ജയശ്രീക്ക് മധുരപലഹാരങ്ങൾ വളരെ ഇഷ്ടമാണെന്ന് അവൾ മനസ്സിലാക്കിയിരുന്നു. അത് കണ്ടപ്പോൾ ജയശ്രീയുടെ മുഖത്ത് വലിയ സന്തോഷം മിന്നിമറഞ്ഞു.
ഫ്രഷാകാൻ മുറിയിലേക്ക് നടക്കുമ്പോൾ നിയ സ്വയം ചിന്തിച്ചു—”ഇതാണോ ഞാൻ ഭയപ്പെട്ടിരുന്ന വിവാഹശേഷമുള്ള ജീവിതം? ഇതാണോ അമ്മ എപ്പോഴും മുന്നറിയിപ്പ് നൽകിയിരുന്ന അമ്മായിയമ്മയുടെ അടക്കിഭരിക്കൽ?” ഭയത്തിന് പകരം സ്നേഹവും പരസ്പര ബഹുമാനവുമാണ് തന്നെ സ്വീകരിച്ചത് എന്ന തിരിച്ചറിവ് അവളിൽ വലിയൊരു സമാധാനം ഉണ്ടാക്കി.
വിവാഹം കഴിഞ്ഞ് ഏതാനും മാസങ്ങൾക്ക് ശേഷം, ചില ദിവസങ്ങൾ ചെലവഴിക്കാനായി നിയ തന്റെ സ്വന്തം വീട്ടിലേക്ക് പോയി. മകൾ വരുന്നത് പ്രമാണിച്ച് സുമിത്ര വിഭവസമൃദ്ധമായ ഭക്ഷണമെല്ലാം ഒരുക്കിയിരുന്നു. എങ്കിലും അവരുടെ പെരുമാറ്റത്തിൽ പഴയ ചില ശീലങ്ങൾ ബാക്കിനിൽപ്പുണ്ടായിരുന്നു.
പിറ്റേന്ന് രാവിലെ ഏഴരയായിട്ടും നിയ ഉറക്കമുണരാതിരുന്നപ്പോൾ സുമിത്ര മുറിയുടെ വാതിലിൽ തട്ടി, “നിയാ… സമയം എത്രയായി എന്ന് അറിയാമോ? എഴുന്നേൽക്കാൻ ഉദ്ദേശമില്ലേ?”
നിയ കണ്ണ് തിരുമ്മി എഴുന്നേറ്റു, “എന്താ അമ്മേ… ഏഴരയല്ലേ ആയുള്ളൂ?”
“ഏഴരയോ! പെൺകുട്ടികൾ ഇങ്ങനെയാണോ നേരം വെളുക്കുവോളം കിടന്ന് ഉറങ്ങുന്നത്? ആ വീട്ടിലും ഇങ്ങനെയാണോ നിന്റെ പരിപാടി?” സുമിത്ര ചോദ്യം ഉന്നയിച്ചു.
നിയ പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു, “അതെ അമ്മേ, അവിടെയും ഞാൻ എനിക്ക് സൗകര്യമുള്ളപ്പോഴാണ് എഴുന്നേൽക്കുന്നത്.”
“നിന്റെ അമ്മായിയമ്മ ഇതൊന്നും ചോദിക്കാറില്ലേ? അവർക്ക് ദേഷ്യം വരാറില്ലേ?”
സുമിത്ര അത്ഭുതത്തോടെ ചോദിച്ചു.
“ഇല്ല അമ്മേ. അവർ എന്നോട് കൂടുതൽ വിശ്രമിക്കാനാണ് പറയാറുള്ളത്.”
“പിന്നെ ഇവിടുത്തെപ്പോലെ വീട്ടുപണികളോ?”
“എനിക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളപ്പോൾ ഞാൻ സഹായിക്കും. പക്ഷേ വീട്ടിലെ മുഴുവൻ ഭാരവും എന്റെ തലയിൽ വെച്ചുതരുന്ന രീതി അവിടെയില്ല. ഞങ്ങളെല്ലാം ഒന്നിച്ചാണ് കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യുന്നത്.”
സുമിത്ര മകളെ വിശ്വസിക്കാനാവാതെ നോക്കിനിന്നു. “അങ്ങനെയൊരു അമ്മായിയമ്മയെ കിട്ടിയത് നിന്റെ ഭാഗ്യമാണ്. അല്ലാതെ വേറെ ഏതെങ്കിലും വീട്ടിലായിരുന്നു എങ്കിൽ നിന്റെ ഈ അഹങ്കാരം ഒക്കെ കണ്ടേനെ.”
നിയ അമ്മയുടെ അടുത്ത് വന്ന് അവരുടെ കൈകൾ ചേർത്തുപിടിച്ചു. “അമ്മേ…”
“എന്താ നിയാ?”
“അമ്മ ചെറുപ്പം മുതലേ എന്നോട് പറയുമായിരുന്നില്ലേ—കല്യാണം കഴിഞ്ഞാൽ ജീവിതം എന്താണെന്ന് പഠിച്ചോളും എന്ന്?”
സുമിത്ര മൗനമായി നിന്നു. നിയ തുടന്നു, “ഇപ്പോൾ ഞാൻ അത് പഠിച്ചു അമ്മേ.”
“നീ എന്ത് പഠിച്ചു എന്നാണ് പറയുന്നത്?” സുമിത്ര കൗതുകത്തോടെ ചോദിച്ചു.
“വിവാഹം കഴിക്കുന്നത് മറ്റുള്ളവരുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾക്ക് അനുസരിച്ച് ജീവിക്കാനോ, സ്വന്തം ഇഷ്ടങ്ങൾ ബലി കഴിക്കാനോ, അടിമവേല ചെയ്യാനോ അല്ലെന്ന് ഞാൻ പഠിച്ചു. നമ്മൾ ഒരാളെ സ്നേഹിക്കുന്നു എന്ന് പറയുന്നതിൽ കാര്യമില്ല അമ്മേ, ആ വ്യക്തിയെ അവരുടെ വ്യക്തിത്വത്തോടെ ജീവിക്കാൻ അനുവദിക്കുമ്പോഴാണ് ആ സ്നേഹം പൂർണ്ണമാകുന്നത് എന്ന് ഞാൻ മനസ്സിലാക്കി.”
സുമിത്രയുടെ കണ്ണ് നിറഞ്ഞു. അവരുടെ വാക്കുകൾ തൊണ്ടയിൽ കുടുങ്ങി.
“നിനക്ക്… നിനക്ക് എന്നോട് ഇപ്പോഴും ദേഷ്യമുണ്ടോ നിയാ? ഞാൻ നിന്നെ ഒരുപാട് വേദനിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ടല്ലേ?” സുമിത്ര ഇടറിയ ശബ്ദത്തോടെ ചോദിച്ചു.
നിയ അമ്മയെ നോക്കി ശാന്തമായി പറഞ്ഞു, “മുൻപ് ഉണ്ടായിരുന്നു അമ്മേ. അമ്മയുടെ വിലക്കുകളും ശകാരങ്ങളും എന്നെ ഒരുപാട് വേദനിപ്പിച്ചിരുന്നു. പക്ഷേ ഇപ്പോൾ എനിക്ക് അമ്മയോട് ദേഷ്യമില്ല.”
“അതെന്താ ഇപ്പോൾ ദേഷ്യമില്ലാത്തത്?”
“കാരണം അമ്മ എന്റെ അമ്മയായതുകൊണ്ട്. അമ്മ വളർന്ന സാഹചര്യങ്ങളും അമ്മയെ പഠിപ്പിച്ച രീതികളും അങ്ങനെയായിരുന്നു. അമ്മയ്ക്ക് അതല്ലാതെ മറ്റൊന്നും അറിയില്ലായിരുന്നു. മകളെ എങ്ങനെ മികച്ച രീതിയിൽ സംരക്ഷിക്കണം എന്ന് മാത്രമാണ് അമ്മ ചിന്തിച്ചത്. പക്ഷേ ആ ചിന്തയിൽ ‘നിയ’ എന്ന വ്യക്തിയുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ കാണാൻ അമ്മയ്ക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. എന്നാൽ എന്റെ അമ്മായിയമ്മ അവരുടെ അനുഭവങ്ങളിൽ നിന്ന് പഠിച്ച്, തനിക്ക് ലഭിക്കാത്ത സ്വാതന്ത്ര്യം അടുത്ത തലമുറയ്ക്ക് നൽകാൻ തയ്യാറായി. സ്വന്തം ജീവിതം എങ്ങനെ സ്വയം തീരുമാനിക്കണമെന്ന് അവർ എന്നെ പഠിപ്പിച്ചു.”
മകളുടെ മുതിർന്ന കാഴ്ചപ്പാടും സ്നേഹവും കേട്ടപ്പോൾ സുമിത്രയുടെ കണ്ണുകളിൽ നിന്ന് കണ്ണീർ ഒഴുകിയിറങ്ങി. അവർ മകളെ ചേർത്തുപിടിച്ചു. താൻ സ്വാതന്ത്ര്യം നിഷേധിച്ച മകൾ ഇന്ന് തന്റെ തെറ്റുകളെ മനസ്സിലാക്കുകയും ക്ഷമിക്കുകയും ചെയ്തിരിക്കുന്നു എന്ന തിരിച്ചറിവ് അവരെ ആഴത്തിൽ സ്പർശിച്ചു.
തുടർന്നുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ സ്വന്തം വീട്ടിലെ അന്തരീക്ഷത്തിൽ വലിയൊരു മാറ്റം നിയ ദർശിച്ചു. അമ്മ ഇനി അവളെ അനാവശ്യമായി ശകാരിക്കുകയോ, വസ്ത്രധാരണത്തെയും എഴുന്നേൽക്കുന്ന സമയത്തെയും ചൊല്ലി നിർബന്ധങ്ങൾ പിടിക്കുകയോ ചെയ്തില്ല. മകളുടെ ചിന്തകളെയും സ്വാതന്ത്ര്യത്തെയും ഒരു മുതിർന്ന വ്യക്തിയുടേതെന്നപോലെ അംഗീകരിക്കാൻ സുമിത്ര പഠിച്ചു തുടങ്ങി. നിയയുടെ സാന്നിധ്യം ആ വീട്ടിൽ പുതിയൊരു ശാന്തതയും സന്തോഷവും നിറച്ചു. തന്റെ മുറിയിൽ കിടന്നുറങ്ങുമ്പോൾ നിയയ്ക്ക് മുൻപെങ്ങുമില്ലാത്തവിധം വലിയൊരു സമാധാനം അനുഭവപ്പെട്ടു. സ്വന്തം അമ്മയിലുണ്ടായ ആ മാറ്റം അവൾക്ക് വലിയൊരു ആശ്വാസമായിരുന്നു.
കുറച്ചു ദിവസത്തെ സന്ദർശനത്തിന് ശേഷം തിരികെ അരവിന്ദിന്റെ വീട്ടിലേക്ക് എത്തിയപ്പോൾ, മുറ്റത്തുതന്നെ ജയശ്രീ അവളെയും കാത്ത് നിൽപ്പുണ്ടായിരുന്നു. കാറിൽ നിന്നിറങ്ങിയ നിയയെ കണ്ടതും അവരുടെ മുഖത്ത് സന്തോഷത്തിന്റെ പ്രകാശം പരന്നു.
നിയ ഓടിച്ചെന്ന് ജയശ്രീയെ കെട്ടിപ്പിടിച്ചു. ആ ആലിംഗനത്തിൽ വലിയൊരു സ്നേഹവും കടപ്പാടും അടങ്ങിയിട്ടുണ്ടായിരുന്നു.
അന്നേരം അവൾ അവിടെ കണ്ടത് കേവലം തന്റെ ഭർത്താവിന്റെ അമ്മയെ മാത്രമായിരുന്നില്ല. സ്വന്തം അമ്മയിൽ നിന്ന് സാഹചര്യങ്ങൾ കാരണം തനിക്ക് കിട്ടാതെ പോയ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെയും ആത്മാഭിമാനത്തെയും അളവറ്റ സ്നേഹത്തോടെ തിരികെ നൽകിയ, തന്റെ ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ വഴികാട്ടിയായ ഒരു സ്ത്രീയെ കൂടിയായിരുന്നു.
കുടുംബം എന്നാൽ അധികാരപ്രയോഗമല്ല,
മറിച്ച് പരസ്പര ബഹുമാനവും പിന്തുണയുമാണെന്ന് നിയ തന്റെ ജീവിതത്തിലൂടെ തിരിച്ചറിയുകയായിരുന്നു. അവൾ ആകാശത്തേക്ക് നോക്കി; ഇപ്പോൾ ആ ആകാശത്തിന് വിലക്കുകളുടെ അതിരുകളില്ലായിരുന്നു, പകരം പറന്നുയരാൻ പോന്ന വിശാലത മാത്രം.