by സന്ധ്യയുടെ മങ്ങിയ വെളിച്ചത്തിൽ, ഉമ്മറത്തെ ചാരുകസേരയിൽ ഇരുന്നുകൊണ്ട് മാധവിക്കുട്ടിയമ്മ പടിവാതിൽക്കലേക്ക് തന്നെ നോക്കിയിരുന്നു. അവർക്ക് ചുറ്റും വീടിന്റെ നിശബ്ദതയുണ്ടെങ്കിലും, ഉള്ളിൽ ഓരോ മാസവും പത്താം തീയതി കൊട്ടിഘോഷിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു വിജയത്തിന്റെ ആരവമായിരുന്നു. പത്താം തീയതി എന്നാൽ അവർക്ക് വെറുമൊരു ദിവസമല്ല, തന്റെ മകന്റെ അധ്വാനത്തിന്റെ മുഴുവൻ നിയന്ത്രണവും തന്റെ കൈക്കുള്ളിൽ വന്നുചേരുന്ന സാമ്പത്തിക ഉത്സവമാണ്.
അടുക്കളയിൽ പാത്രങ്ങൾ കഴുകിക്കൊണ്ടിരുന്ന അഞ്ജലി ഇത് ജനലിലൂടെ കാണുന്നുണ്ടായിരുന്നു. അവളുടെ ചുണ്ടിൽ ഒരു പരിഹാസച്ചിരി വിരിഞ്ഞു. “ഇന്ന് പ്രസാദേട്ടന്റെ ശമ്പളദിവസമാണ്. അമ്മയുടെ ഈ ഇരിപ്പ് കണ്ടാലറിയാം, തന്റെ സാമ്രാജ്യം ഒന്നുകൂടി ഉറപ്പിക്കാനുള്ള തയ്യാറെടുപ്പിലാണെന്ന്,” അവൾ സ്വയം പറഞ്ഞു.
”എടീ അഞ്ജലീ… അങ്ങോട്ട് വന്നേ. പ്രസാദ് വരാറായല്ലോ. അവന് കുടിക്കാൻ ഇത്തിരി കട്ടൻചായ തിളപ്പിച്ചു വെക്ക്. പാവം വെറും വയറിലാ വരുന്നത്,” മാധവിക്കുട്ടിയമ്മയുടെ ശബ്ദം അകത്തേക്ക് മുഴങ്ങി.
അഞ്ജലി മറുപടി പറഞ്ഞില്ല. അവൾ പതുക്കെ മുറിയിലേക്ക് പോയി. അവിടെ കട്ടിലിനടിയിൽ ഇരുന്നിരുന്ന പഴയൊരു പെട്ടി തുറന്ന് തന്റെ വസ്ത്രങ്ങൾ ഓരോന്നായി അടുക്കി വെക്കാൻ തുടങ്ങി. അവളുടെ കണ്ണുകൾ നിറയുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ഓരോ വസ്ത്രം എടുക്കുമ്പോഴും ഈ വീട്ടിൽ അനുഭവിച്ച അവഗണനയുടെയും ഒറ്റപ്പെടലിന്റെയും ഓർമ്മകൾ അവളെ വേട്ടയാടി. എങ്കിലും ഇന്ന് അവൾ ഉറച്ച തീരുമാനത്തിലായിരുന്നു.
അല്പം കഴിഞ്ഞ് ഗേറ്റ് തുറക്കുന്ന ശബ്ദം കേട്ടു. മാധവിക്കുട്ടിയമ്മ എഴുന്നേറ്റു നിന്നു. പ്രസാദ് തളർന്ന ചുവടുകളോടെ ഉമ്മറത്തേക്ക് കയറിവന്നു. മുഖത്തെ ക്ഷീണം മറച്ചുകൊണ്ട് അവൻ അമ്മയെ നോക്കി പുഞ്ചിരിച്ചു. പോക്കറ്റിൽ നിന്ന് മടക്കിപ്പിടിച്ച ഒരു കവർ അവൻ അമ്മയുടെ കൈകളിലേക്ക് നീട്ടി.
”ദാ അമ്മേ, ഈ മാസത്തെ ശമ്പളം. ഓവർടൈം കൂടി ചെയ്തതുകൊണ്ട് മുപ്പതിനായിരം രൂപയുണ്ട്.”
മാധവിക്കുട്ടിയമ്മയുടെ കണ്ണുകൾ തിളങ്ങി. ആ കവർ വാങ്ങി അവർ ബ്ലൗസിനുള്ളിൽ ഭദ്രമായി വെച്ചു. “എന്റെ മോൻ മിടുക്കനാണ്. നീ ഇങ്ങനെ അധ്വാനിക്കുന്നത് കൊണ്ടാണല്ലോ ഈ വീട് ഇപ്പോഴും നാലാൾ അറിയുന്ന രീതിയിൽ പോകുന്നത്.” അവർ അവന്റെ തലയിൽ വാത്സല്യത്തോടെ തലോടി.
ഈ സമയം അഞ്ജലി മുറിയിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്ക് വന്നു. അവളുടെ മുഖത്തെ നിശ്ചയദാർഢ്യം കണ്ടപ്പോൾ പ്രസാദിന് എന്തോ അപരിചിതത്വം തോന്നി.
”പ്രസാദേട്ടാ, എനിക്ക് ടൗൺ വരെ ഒന്ന് പോകണം. കുറച്ചു ദിവസമായി ഞാൻ പറയുന്നതല്ലേ, എനിക്ക് അത്യാവശ്യമായി ചില സാധനങ്ങൾ വാങ്ങാനുണ്ടെന്ന്.” അഞ്ജലി പതുക്കെ പറഞ്ഞു.
പ്രസാദ് ഒന്നു മടിച്ചു. അവൻ അമ്മയുടെ മുഖത്തേക്ക് നോക്കി. മാധവിക്കുട്ടിയമ്മ കവർ പുറത്തെടുത്ത് ഓരോ നോട്ടും ശബ്ദമുണ്ടാക്കി എണ്ണിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയായിരുന്നു.
”ഇപ്പോൾ എന്തിനാണ് അഞ്ജലിക്ക് അത്ര വലിയ സാധനങ്ങൾ വാങ്ങാനുള്ളത്? ആവശ്യമില്ലാത്തതിന് പണം ചിലവാക്കാൻ പറ്റുന്ന കാലമല്ലിത്,” അമ്മയുടെ ശബ്ദത്തിൽ അധികാരം നിഴലിച്ചു.
”അമ്മേ, എനിക്ക് വേണ്ടത് ചില അടിസ്ഥാനപരമായ കാര്യങ്ങളാണ്. എന്റെ വസ്ത്രങ്ങൾ പോലും പഴകി തുന്നിക്കെട്ടി ഇടേണ്ട അവസ്ഥയിലാണ്. ഒരു പെണ്ണ് എന്ന നിലയിൽ എനിക്ക് വേണ്ട ചെറിയ ആവശ്യങ്ങൾ പോലും നിറവേറ്റാൻ എനിക്ക് അവകാശമില്ലേ?” അഞ്ജലിയുടെ സ്വരത്തിൽ വേദന കലർന്നിരുന്നു.
”തുന്നി ഇട്ടാൽ എന്താണ് കുഴപ്പം? കഴിഞ്ഞ വിഷുവിന് എടുത്ത തുണികളൊക്കെ എവിടെപ്പോയി? ഇപ്പോൾ കറന്റ് ബില്ല് അടയ്ക്കണം, നിന്റെ അമ്മാവന്റെ മകന്റെ കല്യാണത്തിന് പണം നൽകണം… ഇങ്ങനെ നൂറു കൂട്ടം ചിലവുകൾ നിൽക്കുമ്പോഴാണോ അവളുടെ ഒരു ഡ്രസ്സ്!” മാധവിക്കുട്ടിയമ്മ നോട്ടുകൾ മടക്കി വെച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു.
അഞ്ജലി പ്രസാദിന്റെ നേരെ തിരിഞ്ഞു. “നിങ്ങളോടാണ് ഞാൻ ചോദിച്ചത്. നിങ്ങളുടെ ശമ്പളം മുഴുവൻ അമ്മയെ ഏൽപ്പിക്കുന്നു. എന്നിട്ട് ഒരു സോപ്പിനോ ചീപ്പിനോ വേണ്ടി ഞാൻ ഇങ്ങനെ അമ്മയുടെ മുൻപിൽ കൈനീട്ടി നിൽക്കണോ? ഞാൻ നിങ്ങളുടെ ഭാര്യയല്ലേ?”
പ്രസാദ് തല താഴ്ത്തി. “അമ്മ പറയുന്നത് നീ കേട്ടില്ലേ? അമ്മയാകുമ്പോൾ എല്ലാം കൃത്യമായി നോക്കി നടത്തുമല്ലോ. ഈ മാസം ചിലവ് കൂടുതലാണ്, അടുത്ത മാസം നോക്കാം. നീ എന്തിനാ വെറുതെ സീൻ ഉണ്ടാക്കുന്നത്?”
അഞ്ജലി ആകെ മരവിച്ചുപോയി. സ്വന്തം ഭാര്യയുടെ അന്തസ്സിനേക്കാൾ അമ്മയുടെ വാക്കിന് വില നൽകുന്ന ഈ മനുഷ്യനെയാണല്ലോ താൻ ജീവിതപങ്കാളിയായി തിരഞ്ഞെടുത്തതെന്ന് അവൾ ഖേദത്തോടെ ഓർത്തു.
മാസങ്ങൾ കടന്നുപോയി. അഞ്ജലി വെറുതെ ഇരിക്കാൻ തയ്യാറായിരുന്നില്ല. അവൾക്ക് അടുത്തുള്ള ഒരു സ്വകാര്യ സ്ഥാപനത്തിൽ ജോലി ലഭിച്ചു. തന്റെ ആദ്യത്തെ ശമ്പളം കിട്ടിയ ദിവസം, വീട്ടിൽ എല്ലാവരും ഇരിക്കുമ്പോൾ മാധവിക്കുട്ടിയമ്മ പതിവുപോലെ തന്റെ തന്ത്രം പുറത്തെടുത്തു.
”മോളെ അഞ്ജലീ, നിനക്ക് ഇന്ന് ശമ്പളം കിട്ടിയെന്ന് പ്രസാദ് പറഞ്ഞു. വീടിന്റെ അവസ്ഥ നിനക്കറിയാമല്ലോ. പ്രസാദിന്റെ വരുമാനം കൊണ്ട് മാത്രം ഒന്നും തികയുന്നില്ല. ആ കാശ് കൂടി ഇങ്ങു തന്നേക്ക്, ഞാൻ എല്ലാം കൃത്യമായി കൈകാര്യം ചെയ്തോളാം.” അവരുടെ മുഖത്ത് കപടമായൊരു സ്നേഹം വിരിഞ്ഞു.
അഞ്ജലി പ്രസാദിനെ നോക്കി. അവൻ ഒന്നും മിണ്ടാതെ നിലത്ത് നോക്കി ഇരിക്കുകയായിരുന്നു.
”എന്താ പ്രസാദേട്ടാ നിങ്ങളുടെ അഭിപ്രായം? എന്റെ അധ്വാനവും അമ്മയെ ഏൽപ്പിക്കണോ?” അഞ്ജലി ഉറച്ച ശബ്ദത്തിൽ ചോദിച്ചു.
”അമ്മ ചോദിക്കുന്നതിൽ എന്താ തെറ്റ്? നമ്മൾ ഒരൊറ്റ കുടുംബമല്ലേ? അമ്മ കാശ് സൂക്ഷിച്ചു വെക്കുന്നത് നമുക്ക് തന്നെ നല്ലതല്ലേ?” പ്രസാദ് അമ്മയെ ന്യായീകരിച്ചു.
അഞ്ജലി ബാഗിൽ നിന്ന് ഒരു കവർ പുറത്തെടുത്തു. മാധവിക്കുട്ടിയമ്മയുടെ കൈകൾ അറിയാതെ മുന്നോട്ട് നീണ്ടു. പക്ഷേ അഞ്ജലി ആ കവർ മേശപ്പുറത്ത് ആഞ്ഞു വെച്ചു.
”ഇതിൽ പതിനായിരം രൂപയുണ്ട്. ഞാൻ ഇവിടെ താമസിക്കുന്നതിനും ആഹാരം കഴിക്കുന്നതിനുമുള്ള ചിലവായി ഇത് കണക്കാക്കിയാൽ മതി. ബാക്കി തുക എന്റെ കയ്യിൽ തന്നെ ഇരിക്കും. എനിക്ക് ഇനി ആരോടും കൈനീട്ടാൻ വയ്യ.”
മാധവിക്കുട്ടിയമ്മയുടെ മുഖം വിളറി. “എന്താടി പറഞ്ഞത്? നീ ഈ വീടിന് വാടക തരുന്നോ? എനിക്ക് നിന്റെ ഈ ഔദാര്യം വേണ്ട. ശമ്പളം മുഴുവൻ തരാൻ പറ്റില്ലെങ്കിൽ അത് തുറന്നു പറയണം.”
”പറ്റില്ല അമ്മേ. ഒരിക്കലും പറ്റില്ല. ഒരു ഗർഭിണിയായിരുന്ന സമയത്ത് എനിക്ക് ഇത്തിരി മുന്തിരി കഴിക്കാൻ കൊതി വന്നപ്പോൾ പ്രസാദേട്ടൻ അമ്മയുടെ മുൻപിൽ കൈനീട്ടിയത് ഞാൻ മറന്നിട്ടില്ല. അന്ന് അമ്മ പറഞ്ഞത് ‘ഇതൊന്നും കഴിക്കാനുള്ള സമയമല്ല, വെറുതെ പണം കളയണ്ട’ എന്നാണ്. എന്റെ വയറ്റിലെ കുഞ്ഞിന്റെ ആഗ്രഹത്തിന് പോലും വിലയിട്ട അമ്മയുടെ കയ്യിൽ എന്റെ അധ്വാനം നൽകാൻ എനിക്ക് ഭ്രാന്തില്ല.”
പ്രസാദ് ദേഷ്യത്തോടെ എഴുന്നേറ്റു. “അഞ്ജലീ… നീ വല്ലാതെ അതിരുവിടുന്നുണ്ട്. അമ്മയുടെ മുൻപിൽ ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കാൻ നിനക്ക് എങ്ങനെ ധൈര്യം വന്നു?”
”എനിക്ക് ധൈര്യമുണ്ട് പ്രസാദേട്ടാ. കാരണം നിങ്ങൾ ഒരു പുരുഷനല്ല, അമ്മയുടെ കയ്യിലെ വെറും ചരടിൽ ആടുന്ന പാവയാണ്. പെറ്റമ്മയെ സ്നേഹിക്കണം, പക്ഷേ കൂടെയുള്ളവളെ ഒരു മനുഷ്യനായി കാണാൻ പോലും കഴിയാത്ത നിങ്ങളെപ്പോലെയുള്ളവർക്ക് ഈ ചങ്ങല തന്നെയാണ് നല്ലത്.”
മാധവിക്കുട്ടിയമ്മ ദേഷ്യം കൊണ്ട് വിറച്ചു. “ഇത്രയും തന്റേടമുള്ളവൾ എന്റെ മുറ്റത്ത് നിൽക്കണ്ട. നിനക്ക് നിന്റെ വഴി നോക്കാം. എന്റെ മകൻ ഞാൻ പറയുന്നത് കേൾക്കുന്നവനാണ്. അവന് നീ ഇല്ലാതെയും ജീവിക്കാൻ അറിയാം.”
അഞ്ജലി ഒന്ന് പുഞ്ചിരിച്ചു. അത് വിജയത്തിന്റെ ചിരിയായിരുന്നു. “ഞാനും ഇതിന് വേണ്ടിയാണ് കാത്തിരുന്നത് അമ്മേ. ഈ തടവറയിൽ എന്റെ ജീവിതം ഹോമിക്കാൻ എനിക്ക് കഴിയില്ല.”
അവൾ അകത്തുപോയി നേരത്തെ ഒരുക്കി വെച്ചിരുന്ന ബാഗും എടുത്തു മകളുമായി പുറത്തേക്ക് വന്നു. ഗേറ്റിനടുത്ത് വെച്ച് അവൾ പ്രസാദിനെ നോക്കി.
”പ്രസാദേട്ടാ, ഇപ്പോഴും വൈകിയിട്ടില്ല. നമുക്ക് മാറി താമസിക്കാം. നമ്മുടെ അധ്വാനത്തിൽ ആരുടെയും മുന്നിൽ തല കുനിക്കാതെ ജീവിക്കാം. വരുന്നോ എന്റെ കൂടെ?” അവൾ അവസാനമായി ഒരു പ്രതീക്ഷയോടെ ചോദിച്ചു.
പ്രസാദ് അമ്മയെ നോക്കി. മാധവിക്കുട്ടിയമ്മയുടെ കണ്ണുകളിൽ കടുത്ത ഭീഷണിയായിരുന്നു. “നീ ഇവിടുന്ന് ഒരടി മുന്നോട്ട് വെച്ചാൽ ഈ അമ്മ മരിച്ചു എന്ന് നീ കരുതിക്കോ…”
പ്രസാദ് തല താഴ്ത്തി. “എനിക്ക്… എനിക്ക് അമ്മയെ പിരിയാൻ കഴിയില്ല അഞ്ജലീ. നീ എന്തിനാണ് ഇങ്ങനെ വാശി കാണിക്കുന്നത്? നീ ആ പണം അമ്മയെ ഏൽപ്പിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ ഇത്രയും പ്രശ്നങ്ങൾ ഉണ്ടാകുമായിരുന്നോ? എല്ലാം നിന്റെ തെറ്റാണ്.”
അഞ്ജലിയുടെ കണ്ണുകളിൽ ബാക്കിയുണ്ടായിരുന്ന അവസാന പ്രതീക്ഷയുടെ തിരിനാളവും അണഞ്ഞുപോയി. അവൾക്ക് മനസ്സിലായി, ഈ മനുഷ്യൻ ഒരിക്കലും ആ ചങ്ങല പൊട്ടിക്കില്ലെന്ന്.
”ചങ്ങലയിൽ കിടക്കുന്ന മൃഗത്തിന് അതിന്റെ സുഖമേ അറിയൂ എന്ന് പറയുന്നത് എത്ര ശരിയാണ്. നിങ്ങൾക്ക് എന്നും ഇങ്ങനെ തന്നെ കഴിയാം. ഈ അടിമത്തത്തിൽ നിങ്ങൾക്ക് സന്തോഷം കണ്ടെത്താം.”
അഞ്ജലി ഗേറ്റ് തുറന്ന് പുറത്തേക്ക് നടന്നു. പടിയിറങ്ങുമ്പോൾ അവളുടെ മനസ്സ് അസാധാരണമാം വിധം ഭാരം കുറഞ്ഞതായിരുന്നു. ഇന്ന് പത്താം തീയതിയാണ്. പ്രസാദിന്റെ ശമ്പളദിവസം. ഇന്നും ആ പണം അയാൾ ആ കാൽക്കൽ വെക്കും. പക്ഷേ, അത് കാണാൻ ഇനി അഞ്ജലി അവിടെ ഉണ്ടാകില്ല.
പിന്നിൽ, മാധവിക്കുട്ടിയമ്മ മകൻ നൽകിയ കവറിൽ നിന്ന് നോട്ടുകൾ പുറത്തെടുത്ത് ഓരോന്നായി എണ്ണാൻ തുടങ്ങി. പ്രസാദ് ശൂന്യതയിലേക്ക് നോക്കി ഉമ്മറത്തെ തൂണിൽ ചാരി നിന്നു. അഞ്ജലിയെ തടയണം എന്നുണ്ടായിരുന്നു, പക്ഷേ അമ്മയുടെ കണ്ണീരിനെ അയാൾക്ക് ഭയമായിരുന്നു. ആ മോചനമില്ലാത്ത ജയിലിലെ ചങ്ങലയില്ലാത്ത തടവുകാരനായി അയാൾ വീണ്ടും ജീവിതം തുടർന്നു.