**സ്വാർത്ഥതയുടെ വില**

സ്വന്തം ഇഷ്ടങ്ങളും ആഗ്രഹങ്ങളും എപ്പോഴും മറ്റുള്ളവർക്ക് വേണ്ടി മാറ്റിവെക്കുന്നവരായിരുന്നു ചിലർ. എന്നാൽ, ആ നന്മയെ ബലഹീനതയായി കണ്ട് ചൂഷണം ചെയ്യാൻ തുടങ്ങിയാൽ എത്ര വലിയ സ്നേഹബന്ധത്തിലും വിള്ളലുകൾ വീഴും. അത്തരമൊരു അനുഭവത്തിലൂടെ കടന്നുപോയ ഒരു കുടുംബത്തിന്റെ കഥയാണിത്. സ്വത്തിന്റെ അഹങ്കാരവും അസൂയയും കൊണ്ട് സ്വന്തം കുടുംബത്തിലെ ശാന്തി തകർത്തവർ ഒടുവിൽ ഒറ്റപ്പെടലിന്റെയും കുറ്റബോധത്തിന്റെയും ആഴങ്ങളിലേക്ക് പതിക്കുന്ന കാഴ്ച്ചയാണ് ഇവിടെ കാണാൻ സാധിക്കുന്നത്. സഹനത്തിനും ക്ഷമയ്ക്കും ഒരു പരിധിയുണ്ടെന്നും, അനാവശ്യമായ അവഗണനകളും കുറ്റപ്പെടുത്തലുകളും ഒരു മനുഷ്യനെ എത്രത്തോളം മാറ്റുമെന്നും ഈ സംഭവങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു. ആത്മസ്വാഭിമാനത്തിന് മുറിവേൽക്കുമ്പോൾ നിശ്ശബ്ദമായി ഇറങ്ങിപ്പോകുന്നവർ പിന്നീട് തിരിച്ചുവരുന്നത് വലിയ പാഠങ്ങളുമായാണ്. ജീവിതത്തിൽ പണത്തേക്കാളും സൗകര്യങ്ങളേക്കാളും പ്രധാനം ആത്മാർത്ഥമായ ബന്ധങ്ങളും പരസ്പര ബഹുമാനവുമാണെന്ന് ഈ അനുഭവം നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.

“എന്റെ മോൾ നിന്റെ ഒരു ബാഗ് എടുത്തോണ്ട് പോയതാണോ ഇവിടുത്തെ വലിയ പ്രശ്നം?” ശാന്തമ്മയുടെ ചോദ്യം കേട്ടപ്പോൾ അഞ്ജലിയുടെ ഉള്ളിൽ ദേഷ്യവും വിഷമവും ഒരുപോലെ ഇരച്ചുകയറി. അത്രത്തോളം ആത്മനിയന്ത്രണത്തോടെയാണ് അവൾ ഇത്രയും കാലം ആ വീട്ടിൽ കഴിഞ്ഞിരുന്നത്. “അതെ അത്തമ്മേ, ബാഗ് എടുത്തത് തന്നെയാണ് പ്രശ്നം! അത് ഞാൻ അടുത്ത ആഴ്ച നടക്കാൻ പോകുന്ന കോളേജ് റീയൂണിയന് കൊണ്ടുപോകാൻ വേണ്ടി എന്റെ ജ്യേഷ്ഠൻ എനിക്ക് പ്രത്യേകം വാങ്ങിത്തന്ന ബാഗാണ്. വിദ്യ വരുമ്പോഴൊക്കെ എന്റെ വിലകൂടിയ വസ്ത്രങ്ങളും മേക്കപ്പ് സാധനങ്ങളും ചോദിക്കാതെ എടുത്തുകൊണ്ട് പോകാറുണ്ട്. ഇതുവരെ ഞാൻ അതൊന്നും പുറത്തുപറയാതെ സഹിച്ചു. പക്ഷേ, ഇത് എനിക്ക് കിട്ടിയേ പറ്റൂ. ഞാൻ ഒന്നുപോലും ഉപയോഗിക്കാത്ത പുതിയ സാധനമാണ് അത്. എന്റെ ഒപ്പമുള്ളവരെല്ലാം ഒരേപോലെ വാങ്ങി വെച്ചതാണ്. ഞാൻ വീട്ടിൽ ഇല്ലാത്ത സമയം നോക്കി എന്റെ മുറി തുറന്ന് അത് തട്ടിയെടുക്കാൻ വിദ്യയ്ക്ക് എങ്ങനെ തോന്നി?” അഞ്ജലി ഉറക്കെ സംസാരിച്ചു തുടങ്ങിയതോടെ ശാന്തമ്മ കൈകൾ തലയിലടിച്ചുകൊണ്ട് ബഹളം വയ്ക്കാൻ തുടങ്ങി. “അയ്യോ… എന്റെ ഭഗവതിയേ, ഈ വീട്ടിൽ ഇതുകൂടി കേൾക്കാൻ ബാക്കിയുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. സ്വന്തം നാത്തൂൻ ഒരു ബാഗ് എടുത്തതിന് എന്നെയും എന്റെ മകളെയും ഇല്ലാത്തത് പറയുകയാണല്ലോ ഈ മൂദേവി!” ശാന്തമ്മയുടെ ഉയർന്ന ശബ്ദം കേട്ട് അയൽവാസികൾ ഓരോരുത്തരായി വേലിക്ക് മുകളിലൂടെ എത്തിനോക്കാൻ തുടങ്ങി. ആ വീട്ടിൽ നടക്കുന്ന കാര്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് നാട്ടുകാർക്ക് കൃത്യമായ ധാരണയുണ്ടായിരുന്നു. അഞ്ജലി ഒരു ബാങ്ക് മാനേജരാണ്, രാവിലെ എട്ടരയ്ക്ക് ജോലിക്കിറങ്ങിയാൽ വൈകുന്നേരമേ തിരിച്ചെത്തൂ. ഭർത്താവ് സതീഷ് ഒരു മൾട്ടിനാഷണൽ കമ്പനിയിലാണ് ജോലി ചെയ്യുന്നത്. സതീഷിന്റെ പെങ്ങൾ വിദ്യ വിവാഹം കഴിച്ചു പോയിരിക്കുന്നത് വലിയൊരു പണക്കാരന്റെ വീട്ടിലേക്കാണെങ്കിലും അവൾക്ക് വിദ്യാഭ്യാസമോ ജോലി ചെയ്യാനുള്ള താല്പര്യമോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ജോലിയും സ്വന്തമായി വരുമാനവുമുള്ള അഞ്ജലിയോട് വിദ്യയ്ക്ക് പണ്ടേ വല്ലാത്തൊരു അസൂയ ഉണ്ടായിരുന്നു. അഞ്ജലി എന്ത് പുതിയ സാധനം വാങ്ങിയാലും അതിൽ വിദ്യയുടെ കണ്ണ് ഉടക്കും. ചോദിച്ചു വാങ്ങുന്നതിനേക്കാൾ ചോദിക്കാതെ എടുക്കുന്നതായിരുന്നു വിദ്യയുടെ ശീലം. ഇതിനെല്ലാം ശാന്തമ്മയുടെ പൂർണ്ണ പിന്തുണയുമുണ്ടായിരുന്നു. “അവൾ നിന്റെ ഭർത്താവിന്റെ ഒരേയൊരു പെങ്ങളല്ലേ, സ്വന്തമായി വരുമാനമില്ലാത്ത പാവമല്ലേ അവൾ എടുത്തോട്ടെ” എന്ന് പറഞ്ഞ് ശാന്തമ്മ എപ്പോഴും അഞ്ജലിയെ ഒതുക്കുമായിരുന്നു.

അൽപ്പം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ സതീഷ് ഓഫീസിൽ നിന്നും കാറോടിച്ച് മുറ്റത്തേക്ക് വന്നു. വണ്ടി നിർത്തിയതും ശാന്തമ്മ ഓടിച്ചെന്ന് സതീഷിനെ കെട്ടിപ്പിടിച്ച് കരച്ചിൽ തുടങ്ങി. “എന്താ അമ്മേ? എന്തുപറ്റി?” സതീഷ് പരിഭ്രമത്തോടെ ചോദിച്ചു. “എന്താ ഉണ്ടായതെന്ന് നിന്റെ ഭാര്യയോട് ചോദിക്ക് സതീഷേ! വിദ്യ ഒരു ബാഗ് എടുത്തു എന്ന് പറഞ്ഞ് അവൾ എന്നെയും മകളെയും കള്ളന്മാരാക്കുകയാണ്. ആ പാവം കുട്ടി അതിഷ്ടപ്പെട്ട് എടുത്തുകാണും. അതിനാണോ ഈ നാട്ടുകാരെ മുഴുവൻ കൂട്ടിയുള്ള ബഹളം?” ശാന്തമ്മ കാര്യങ്ങൾ വളച്ചൊടിച്ച് പറഞ്ഞു. സതീഷ് അഞ്ജലിയെ ചോദ്യഭാവത്തിൽ നോക്കി. അഞ്ജലി ആത്മനിയന്ത്രണം വിടാതെ കാര്യങ്ങൾ വിശദീകരിച്ചു. “സതീഷ്, അത് അടുത്ത ആഴ്ചത്തെ ഫങ്ഷന് വേണ്ടി ഞങ്ങൾ സുഹൃത്തുക്കൾ എല്ലാവരും ഒരേപോലെ വാങ്ങിയ ബാഗാണ്. ഞാൻ ഓഫീസിൽ പോയ നേരം നോക്കി വിദ്യ എന്റെ മുറി തുറന്നാണ് അത് കൊണ്ടുപോയത്. അവൾക്ക് വീട്ടിൽ ആവശ്യത്തിന് ബാഗുകളും ഡ്രസ്സുകളുമുണ്ട്. പിന്നെന്തിനാണ് എന്റെ സാധനങ്ങളിൽ കൈവെക്കുന്നത്? ഇനി ജോലിയും വരുമാനവുമില്ലെന്ന് പറഞ്ഞ് അതിനെ ന്യായീകരിക്കേണ്ടതില്ല, ആഗ്രഹമുണ്ടെങ്കിൽ സ്വയം അധ്വാനിച്ച് ഉണ്ടാക്കാനുള്ള സാഹചര്യമൊക്കെ അവൾക്കുമുണ്ട്. അല്ലാതെ മറ്റുള്ളവരുടെ സാധനങ്ങൾ തട്ടിയെടുക്കുകയല്ല വേണ്ടത്.” സതീഷ് കുറച്ചുനേരം ആലോചിച്ചു നിന്നു. ശാന്തമ്മ കരുതിയത് സതീഷ് അഞ്ജലിയെ വഴക്കുപറയുമെന്നാണ്. എന്നാൽ സതീഷ് പറഞ്ഞത് മറിച്ചായിരുന്നു. “അമ്മേ, അഞ്ജലി പറഞ്ഞതാണ് ശരി. മറ്റുള്ളവരുടെ സാധനങ്ങൾ അവരുടെ അനുവാദമില്ലാതെ എടുക്കുന്നത് തെറ്റാണ്. അത് ആരായാലും ശരി. വിദ്യ ചെയ്തത് തെറ്റുതന്നെയാണ്. അവളോട് അത് ഇപ്പോൾ തന്നെ തിരികെ കൊണ്ടുതരാൻ പറ.” ഇതുകേട്ടതും ശാന്തമ്മയുടെ ഭാവം മാറിയെന്ന് മാത്രമല്ല, അവർ നാടകീയമായി ബഹളം വയ്ക്കാനും തുടങ്ങി.

“അപ്പോൾ അമ്മയേക്കാൾ വലുത് നിനക്ക് ഭാര്യയായല്ലേ സതീഷേ? എന്റെ മകളെ നാണം കെടുത്തിയവൾക്ക് നീ കൂട്ടുനിൽക്കുന്നു. ഇനി എനിക്ക് ഈ വീട്ടിൽ നിൽക്കേണ്ട.” ശാന്തമ്മ അലറിക്കരഞ്ഞുകൊണ്ട് അകത്തേക്ക് ഓടി. ആ സമയത്താണ് വിദ്യ ഒരു കവറുമായി അങ്ങോട്ട് വരുന്നത്. സംഭവങ്ങളെല്ലാം ശാന്തമ്മ വിദ്യയെ ഫോണിൽ വിളിച്ചറിയിച്ചിട്ടുണ്ടായിരുന്നു. വലിച്ച് കീറിയ മട്ടിൽ ഒരു കവറിലിട്ട ബാഗ് അവൾ അഞ്ജലിയുടെ നേർക്ക് എറിഞ്ഞു. “ദാ, എടുത്തോ നിന്റെ വലിയ സാധനം! ഞങ്ങളൊന്നും ഇല്ലാത്തവരാണെന്നാണോ നിന്റെ വിചാരം? ഒരു ബാഗിന്റെ പേരിൽ നീ ഇത്രയും വലിയ പ്രശ്നമുണ്ടാക്കുമെന്ന് കരുതിയില്ല.” അഞ്ജലി ബാഗ് തുറന്നുനോക്കിയപ്പോൾ അതിന്റെ സിപ്പ് ഒടിഞ്ഞ്, വശങ്ങൾ ഉരഞ്ഞ് വൃത്തികേടായിരുന്നു. അഞ്ജലിയുടെ കണ്ണുകൾ നിറഞ്ഞു. “ഇതാ ഞാൻ പറഞ്ഞത് സതീഷ്, ഒരുവട്ടം പോലും ഞാൻ ഉപയോഗിക്കാത്ത പുതിയ സാധനമാണ് അവൾ നശിപ്പിച്ചു വെച്ചിരിക്കുന്നത്.” വിദ്യ മറുപടിയൊന്നും പറയാതെ കോപത്തോടെ ഇറങ്ങിപ്പോയി. സതീഷ് നേരെ മുറിയിലേക്ക് പോയി അഞ്ജലിയോട് പറഞ്ഞു: “നമുക്ക് ഇവിടുന്ന് മാറാം അഞ്ജലീ. എന്നും ഈ വഴക്കും ബഹളവും കേട്ട് ജീവിക്കാൻ വയ്യ. നമുക്ക് തൽക്കാലം ഒരു വാടക വീട് നോക്കാം.” ശാന്തമ്മ കരുതിയത് സതീഷ് പേടിച്ച് വഴങ്ങുമെന്നാണ്. എന്നാൽ വൈകുന്നേരത്തോടെ സതീഷും അഞ്ജലിയും തങ്ങളുടെ അത്യാവശ്യ സാധനങ്ങളുമായി വീട്ടിൽ നിന്നും ഇറങ്ങി. ശാന്തമ്മ വിചാരിച്ചത് അവർ രണ്ടുദിവസം കഴിയുമ്പോൾ തെറ്റ് മനസ്സിലാക്കി തിരിച്ചുവരുമെന്നാണ്.

എന്നാൽ സതീഷും അഞ്ജലിയും പോയതോടെ ആ വലിയ വീട് ഒറ്റപ്പെട്ടു. തൊട്ടടുത്ത ദിവസം തന്നെ വിദ്യ തന്റെ ഭർത്താവ് ദിനേശിനെയും കൂട്ടി അങ്ങോട്ട് താമസത്തിനെത്തി. “അമ്മ ഒറ്റയ്ക്കല്ലേ, ഇനി ഞങ്ങൾ ഇവിടെ നിൽക്കാം” എന്ന് പറഞ്ഞാണ് അവർ വന്നത്. ദിനേശ് കടുത്ത ഒരു പിശുക്കനായിരുന്നു. എന്തിനും ഏതിനും പണം ലാഭിക്കാൻ നോക്കുന്ന സ്വഭാവക്കാരൻ. ആദ്യത്തെ കുറച്ചുദിവസം ശാന്തമ്മയ്ക്ക് വലിയ സന്തോഷമായിരുന്നു. തന്റെ മകളും മരുമകനും ഒപ്പമുണ്ടല്ലോ എന്ന ആശ്വാസം. എന്നാൽ ദിവസങ്ങൾ കഴിയുംതോറും കാര്യങ്ങൾ മാറിമറിഞ്ഞു. വീടിന്റെ ചെലവുകൾ മുഴുവൻ ശാന്തമ്മയുടെ പെൻഷൻ തുകയിൽ നിന്നും മാത്രമായി മാറി. സതീഷ് ഉണ്ടായിരുന്നപ്പോൾ കറന്റ് ബില്ലും വെള്ളക്കരവും പലചരക്ക് സാധനങ്ങളുടെ പണവുമെല്ലാം അവൻ സ്വന്തം കയ്യിൽ നിന്നാണ് നൽകിയിരുന്നത്. ശാന്തമ്മയുടെ പെൻഷൻ തുക ബാങ്കിൽ സുരക്ഷിതമായിരുന്നു. എന്നാൽ ദിനേശ് ഒരു രൂപ പോലും വീട്ടിലെ ചെലവുകൾക്കായി എടുക്കാൻ കൂട്ടാക്കിയില്ല. ശാന്തമ്മയുടെ സമ്പാദ്യം മുഴുവൻ ദിനേശിന്റെയും വിദ്യയുടെയും ധൂർത്ത് കാരണം തീരാൻ തുടങ്ങി. “അമ്മേ, ബിസിനസ്സിൽ ചെറിയൊരു നഷ്ടം വന്നു, ഈ മാസത്തെ ചെലവുകൾ അമ്മ തന്നെ നോക്കണം” എന്ന് പറഞ്ഞ് ദിനേശ് ഓരോ മാസവും ഒഴിഞ്ഞുമാറി. വിദ്യയുടെ ആഡംബരങ്ങൾ വേറെയും.

ഒരു ദിവസം ശാന്തമ്മ ദിനേശിനോട് ചോദിച്ചു: “മോനേ, സതീഷ് ഉണ്ടായിരുന്നപ്പോൾ ഈ വീട്ടിൽ ഒരു ബുദ്ധിമുട്ടും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ഇപ്പോൾ എന്റെ കയ്യിലുള്ള സമ്പാദ്യമെല്ലാം തീർന്നു. നിനക്ക് വീട്ടുചെലവിലേക്ക് കുറച്ച് പണം തന്നൂടെ?” ദിനേശ് മുഖം കറുപ്പിച്ചു പറഞ്ഞു: “അമ്മേ, നിങ്ങളുടെ മകനല്ലേ വീടുവിട്ടു പോയത്? അവനോട് ചോദിക്ക് പണം. ഞങ്ങൾക്ക് ജീവിക്കാൻ തന്നെ കഷ്ടപ്പാടാണ്. ഈ പ്രായത്തിൽ അമ്മയ്ക്ക് കൂട്ടിന് നിൽക്കുന്ന ഞങ്ങളോട് പണം ചോദിക്കാൻ നാണമില്ലേ?” അപ്പോഴാണ് ശാന്തമ്മയ്ക്ക് സ്വന്തം തെറ്റ് മനസ്സിലായത്. വിദ്യയും ഭർത്താവിനെ പിന്തുണച്ചു: “അമ്മേ, ദിനേശേട്ടൻ പറഞ്ഞതാണ് ശരി. സതീഷേട്ടനും അഞ്ജലിയും വലിയ ശമ്പളം വാങ്ങുന്നവരല്ലേ, അമ്മ അവരെ വിളിച്ച് പണം ചോദിക്ക്.” ശാന്തമ്മയുടെ മനസ്സ് വേദനിച്ചു. അ مجബൂരിയായി അവർ സതീഷിനെ ഫോണിൽ വിളിച്ചു. ഫോൺ എടുത്തത് അഞ്ജലിയായിരുന്നു. “മോളെ, എനിക്ക് കുറച്ചു സാമ്പത്തിക ബുദ്ധിമുട്ടുകളുണ്ട്. സതീഷിനോട് കുറച്ച് പണം അയച്ചുതരാൻ പറയുമോ?” അഞ്ജലി ശാന്തമായി മറുപടി നൽകി: “അത്തമ്മേ, ഞങ്ങൾ ഇപ്പോൾ പുതിയ വീട് വാങ്ങി അതിന്റെ ലോൺ തിരിച്ചടവുകളിലാണ്. ഞങ്ങൾ അവിടെയുണ്ടായിരുന്നപ്പോൾ വീട്ടിലെ കാര്യങ്ങളെല്ലാം സതീഷ് കൃത്യമായി നോക്കിയിരുന്നു. ഇപ്പോൾ അവിടെ വിദ്യയും ദിനേശും ഉണ്ടല്ലോ, അവർ അമ്മയെ നന്നായി നോക്കിക്കൊള്ളും എന്ന് പറഞ്ഞല്ലേ ഞങ്ങളെ ഇറക്കിവിട്ടത്? പിന്നെന്താ അമ്മേ വിഷമിക്കുന്നത്?”

ഫോൺ വെച്ച ശേഷം ശാന്തമ്മ ഒരുപാട് ചിന്തിച്ചു. അഞ്ജലി ഒരിക്കലും തന്നോട് മോശമായി പെരുമാറിയിരുന്നില്ല. ഒരു അനാവശ്യ വാശിയുടെ പേരിലാണ് താൻ സ്വന്തം മകനെയും മരുമകളെയും ഇറക്കിവിട്ടത്. വിദ്യയുടെ തെറ്റായ പ്രവർത്തികളെ താൻ എപ്പോഴും ന്യായീകരിച്ചു, അതിന്റെ ഫലമാണ് ഇപ്പോൾ അനുഭവിക്കുന്നത്. വീട്ടിലെ അന്തരീക്ഷം നാൾക്കുനാൾ മോശമായിക്കൊണ്ടിരുന്നു. ദിനേശ് വീട്ടുചെലവുകളിൽ അനാവശ്യമായി ഇടപെടാനും ശാന്തമ്മയെ കുറ്റപ്പെടുത്താനും തുടങ്ങി. “അമ്മേ, എന്തിനാണ് ഇത്രയും വിഭവങ്ങൾ വച്ചുണ്ടാക്കുന്നത്? ഒരു കറി പോരേ?” “ഫാൻ എപ്പോഴും എന്തിനാ ഇട്ടിരിക്കുന്നത്?” എന്നൊക്കെ പറഞ്ഞ് അയാൾ ശാന്തമ്മയെ ശകാരിച്ചു. ഒരു ദിവസം വിദ്യ ശാന്തമ്മയുടെ അലമാരയിൽ ഇരുന്ന പാരമ്പര്യമായി കിട്ടിയ ഒരു സ്വർണ്ണമാല ആവശ്യപ്പെട്ടു. “അമ്മേ, എനിക്കൊരു ഫങ്ഷന് ഇടാനാണ്, ഞാൻ എടുത്തോട്ടെ?” ശാന്തമ്മ അത് നൽകാൻ മടിച്ചു. “ഇല്ല മോളെ, ഇത് സതീഷിന്റെ അച്ഛൻ എനിക്ക് തന്നതാണ്, ഇത് ഞാൻ ആർക്കും കൊടുക്കില്ല.” വിദ്യയ്ക്ക് ദേഷ്യം വന്നു. “ഓ… ഒരു മാല ചോദിച്ചപ്പോൾ ഇത്ര ജാടയോ? അന്ന് അഞ്ജലിയുടെ ബാഗ് എടുത്തപ്പോൾ അമ്മ എന്നെ പിന്തുണച്ചതൊക്കെ വെറുതെയായിരുന്നല്ലേ?”

സ്വന്തം മകളുടെ വാക്കുകൾ ശാന്തമ്മയ്ക്ക് വലിയൊരു ആഘാതമായിരുന്നു. സ്നേഹത്തിന്റെ പേരിൽ താൻ സംരക്ഷിച്ച മകൾ തന്നെ തന്നെ തള്ളിപ്പറയുന്നു! അന്ന് രാത്രി ശാന്തമ്മയ്ക്ക് ഉറങ്ങാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. മുറിയിൽ തനിച്ചിരുന്ന് അവർ വിതുമ്പി. സതീഷും അഞ്ജലിയും ഒപ്പമുണ്ടായിരുന്ന സന്തോഷമുള്ള നാളുകൾ അവർ ഓർത്തു. അഞ്ജലി രാവിലെ എഴുന്നേറ്റ് ചായ നൽകുന്നതും, വൈകുന്നേരം വരുമ്പോൾ തനിക്കിഷ്ടമുള്ള പലഹാരങ്ങൾ വാങ്ങിത്തരുന്നതുമെല്ലാം അവരുടെ മനസ്സിലൂടെ കടന്നുപോയി. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ ശാന്തമ്മ ഉറച്ച ഒരു തീരുമാനമെടുത്തു. അവർ ആരും അറിയാതെ സതീഷിന്റെ പുതിയ വീട്ടിലേക്ക് പോയി. അവിടെ എത്തിയപ്പോൾ വീടും പരിസരവും വളരെ ശാന്തവും സുന്ദരവുമായിരുന്നു. അഞ്ജലി അടുക്കളയിൽ ജോലിയിലായിരുന്നു. ശാന്തമ്മയെ കണ്ടതും അവൾ അത്ഭുതത്തോടെ ഓടിവന്നു. “അത്തമ്മേ… എന്താ ഈ നേരത്ത്? അകത്തേക്ക് വരൂ.” ശാന്തമ്മ കരഞ്ഞുകൊണ്ട് അഞ്ജലിയെ കെട്ടിപ്പിടിച്ചു. “മോളെ, എന്നോട് ക്ഷമിക്കണം. ഞാൻ നിന്നെ ഒത്തിരി വിഷമിപ്പിച്ചു. വിദ്യയുടെ കൂടെ നിന്നാൽ എനിക്ക് സമാധാനം കിട്ടുമെന്ന് ഞാൻ കരുതി. പക്ഷേ, അഭിനയിക്കുന്ന സ്നേഹവും സത്യമായ സ്നേഹവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം ഞാൻ ഇപ്പോൾ തിരിച്ചറിയുന്നു.” അഞ്ജലി ശാന്തമ്മയെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു. “അത്തമ്മേ, പഴയ കാര്യങ്ങളൊന്നും ഓർത്ത് വിഷമിക്കേണ്ട. അമ്മ ഇവിടെ ഞങ്ങളുടെ കൂടെ നിൽക്കൂ.” സതീഷും അങ്ങോട്ട് വന്നു. “അമ്മേ, അമ്മ വന്നത് നന്നായി. ഞങ്ങൾ അമ്മയെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടുവരാൻ വരാനിരിക്കുകയായിരുന്നു.”

ശാന്തമ്മ അന്ന് മുതൽ മകന്റെയും മരുമകളുടെയും കൂടെ താമസം തുടങ്ങി. സതീഷിന്റെ പേരിലുള്ള സ്വന്തം വീട്ടിൽ നിന്നും വിദ്യയെയും ദിനേശിനെയും സതീഷ് നിയമപരമായി ഒഴിപ്പിച്ചു. അവരോട് വാടക വീട്ടിലേക്ക് മാറാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ശാന്തമ്മയ്ക്ക് തന്റെ തെറ്റുകൾ പൂർണ്ണമായി ബോധ്യപ്പെടുകയും, ശേഷിക്കുന്ന കാലം മകന്റെയും മരുമകളുടെയും ആത്മാർത്ഥമായ സ്നേഹത്തിൽ സമാധാനത്തോടെ ജീവിക്കാൻ സാധിക്കുകയും ചെയ്തു. അസൂയയും സ്വാർത്ഥതയും കൊണ്ട് താൽക്കാലികമായി കാര്യങ്ങൾ നേടിയെടുക്കാമെങ്കിലും ഒടുവിൽ ഒറ്റപ്പെടലായിരിക്കും ഫലമെന്ന് വിദ്യയും തിരിച്ചറിഞ്ഞു. വലിയ മനസ്സോടെ അമ്മായിയമ്മയ്ക്ക് മാപ്പ് നൽകിയ അഞ്ജലിയുടെ പക്വത കാരണം ആ കുടുംബം വീണ്ടും സന്തോഷത്തിലേക്കും സമാധാനത്തിലേക്കും തിരികെ എത്തി.