എരിതീയിലെ പൂക്കൾ

കടൽക്കാറ്റിന് ഉപ്പിന്റെ ചവർപ്പും വേവുന്ന അയിലപ്പൊരിയുടെ മണവും ഉണ്ടായിരുന്നു. അടുക്കളയിലെ അസഹ്യമായ പുകച്ചിലിൽ നിന്നും കണ്ണുകൾ തുടച്ച് വിനോദിന്റെ പ്ലേറ്റിലേക്ക് ചൂട് ദോശ വച്ചു കൊടുക്കുമ്പോൾ അഞ്ജലിയുടെ കൈകൾ അല്പം വിറച്ചിരുന്നു. ഉമ്മറത്തെ ചാരുസേരയിൽ ഇരുന്ന് പത്രം വായിക്കുന്ന അമ്മായിയമ്മ ഭാരതിയമ്മയുടെ കണ്ണ് തങ്ങളെത്തന്നെ തറഞ്ഞുനോക്കുന്നത് അവൾ അറിഞ്ഞു. “ഏട്ടാ… എനിക്ക് ഒരു അമ്പതു രൂപ തരുമോ?” വളരെ താഴ്ന്ന സ്വരത്തിൽ,

തൊണ്ടയിൽ കുടുങ്ങിയ വാക്കുകളോടെ അവൾ ചോദിച്ചു. വിനോദ് കൈയിലുണ്ടായിരുന്ന പത്രം മടക്കി മേശപ്പുറത്തേക്ക് വെച്ചു. അവന്റെ മുഖത്ത് പെട്ടെന്ന് അനിഷ്ടം നിഴലിച്ചു. “നിനക്ക് ഇപ്പോൾ എന്തിനാടീ അമ്പത് രൂപ? തിന്നാനും കുടിക്കാനും തുണിക്കുമുള്ളത് ഞാൻ ഇവിടെ എത്തിച്ചു തരുന്നുണ്ടല്ലോ. വെറുതെ കാശ് കളയാൻ ഇവിടുത്തെ കാശ് മരത്തിൽ കായ്ക്കുന്നതല്ല!” അവന്റെ വാക്കുകളിലെ മൂർച്ച കണ്ട് ഭാരതിയമ്മയുടെ മുഖത്ത് ഒരു വിജയച്ചിരി വിരിഞ്ഞു. “അതല്ല ഏട്ടാ, നാളെ കവലയിലെ അമ്പലത്തിൽ ആറാട്ട് ഉത്സവമാണ്. അയൽപക്കത്തെ സരിതയുടെ കൂടെ അല്പം നേരം പോകാനായിരുന്നു. കൂടെയുള്ള പാറുട്ടിക്ക് വല്ല കളിപ്പാട്ടമോ മധുരപലഹാരമോ വാങ്ങി കൊടുക്കാൻ കൈയിൽ ഒരു പൈസ പോലുമില്ല…” അഞ്ജലി ആവതുശ്രമിച്ചിട്ടും കണ്ണ് നിറഞ്ഞുപോയി. അന്നേരം ചാരുസേരയിൽ നിന്നും എഴുന്നേറ്റു വന്ന ഭാരതിയമ്മ അവൾക്ക് നേരെ വിരൽ ചൂണ്ടി: “എടീ, പാറുട്ടി നിന്റെ മാത്രം കൊച്ചല്ല, എന്റെ മകന്റെ ചോരയാ!

അവൾക്ക് എന്ത് വേണമെന്ന് തീരുമാനിക്കാൻ എന്റെ മകന് അറിയാം. നീ നിന്റെ വീട്ടിൽ നിന്നും കൊണ്ടുവന്ന കാശൊന്നും അല്ലല്ലോ ഇവിടുള്ളത്. അല്പം കാശ് അവന്റെ കൈയിൽ കണ്ടാൽ അപ്പോൾ തുടങ്ങും നിന്റെ ധൂർത്ത്! പാവം എന്റെ മോൻ, ഗൾഫിൽ കഷ്ടപ്പെട്ട് അധ്വാനിച്ചുണ്ടാക്കിയ കാശത്രയും ഇവളെ കെട്ടിയതോടെ തീർന്നു. കല്യാണം കഴിഞ്ഞ അഞ്ചാം മാസം അവന്റെ വിസ കാലാവധി കഴിഞ്ഞു തിരികെ പോരാൻ പറ്റാതായി. ഇപ്പോൾ മീൻവണ്ടി ഓടിച്ചാണ് അവൻ ഈ കുടുംബം നോക്കുന്നത്. അതിൽ നിന്നും എരന്നു വാങ്ങാൻ നിനക്ക് നാണമില്ലേടീ മൂധേവീ!” അമ്മായിയമ്മയുടെ വിഷം കലർന്ന വാക്കുകൾ കേട്ട് അഞ്ജലി എച്ചിൽ പാത്രങ്ങളുമെടുത്ത് അടുക്കളയിലേക്ക് നടന്നു. ”

അമ്മ ഒന്ന് മിണ്ടാതിരിക്കുന്നുണ്ടോ, എപ്പോഴും ഇവിടുന്ന് ബഹളം വച്ചോളണം!” വിനോദ് ദേഷ്യത്തോടെ എഴുന്നേറ്റ് പോക്കറ്റിൽ നിന്നും മുഷിഞ്ഞ ഒരു ഇരുപതിന്റെ നോട്ട് അഞ്ജലിയുടെ നേരെ എറിഞ്ഞു കൊടുത്തു. “ഇന്നാ, അവിടെയുമിവിടെയും കിടന്നു തെണ്ടേണ്ട. ഇത് വച്ചോ!” അധിക്ഷേപത്തിന്റെ കയ്പ്പുനീർ കുടിച്ചിറക്കി ആ നോട്ടും വാങ്ങി നിലത്തു വീണ തുള്ളിക്കണ്ണീരൊപ്പി അവൾ അടുക്കളയിലെ ഇരുട്ടിലേക്ക് ഒതുങ്ങി.

വൈകുന്നേരം അമ്പലത്തിൽ പോകാൻ പാറുട്ടിയെ കുളിപ്പിച്ചു നല്ല വസ്ത്രങ്ങൾ അണിയിച്ച് നിർത്തിയപ്പോഴേക്കും അയൽപക്കത്തെ സരിത എത്തിയിരുന്നു. ആറാട്ട് പ്രമാണിച്ച് വാങ്ങി കൂട്ടിയ പുതിയ പട്ടുസാരിയും അതിന് ചേരുന്ന തിളങ്ങുന്ന ആഭരണങ്ങളും അണിഞ്ഞ് നിൽക്കുന്ന സരിതയെ കണ്ടപ്പോൾ അഞ്ജലി അറിയാതെ ഒന്നു നോക്കിനിന്നുപോയി. അത്ര വലിയ സൗന്ദര്യമൊന്നുമില്ലെങ്കിലും സന്തോഷം നിറഞ്ഞ ആ വേഷവിധാനത്തിൽ സരിത ഒരു രാജകുമാരിയെപ്പോലെ തോന്നിപ്പിച്ചു. ഉള്ളിൽ വിരിഞ്ഞ ചെറിയൊരു സങ്കടവും സ്വയം തോറ്റുപോകുന്ന ഭാവവും മറച്ചുവെച്ച് അഞ്ജലി അവളെ സ്വീകരിച്ചു. “ഇതെന്താ അഞ്ജലീ നീ ഇതുവരെ ഡ്രസ്സ് മാറിയില്ലേ? അമ്പലത്തിൽ പൂജ തുടങ്ങാറായി!” സരിത ആശ്ചര്യത്തോടെ ചോദിച്ചു. “അത്… സരിതേ… ഞാൻ ഇപ്പോൾ വരാം, നീ കയറിയിരിക്ക്,” എന്ന് പറഞ്ഞ് അഞ്ജലി മുറിക്കുള്ളിലേക്ക് നടന്നു. അലമാര തുറന്നപ്പോൾ അവളുടെ നെഞ്ചിലൊരു കല്ല് വന്നു വീണു. അവിടെ പുതിയതെന്ന് പറയാൻ ഒന്നുമില്ലായിരുന്നു.

കഴിഞ്ഞ അഞ്ച് വർഷമായി ഉത്സവത്തിനും വിഷുവിനും ഓണത്തിനുമെല്ലാം അവൾ ഉടുക്കുന്നത് ഒരേയൊരു പഴയ കസവുസാരി മാത്രമാണ്. പലതവണ വിനോദിനോട് ഒരു പുതിയ സാരി വാങ്ങി തരാൻ യാചിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, “നിനക്ക് പുതിയ സാരി വാങ്ങി തന്നിട്ട് നീ ഏത് കൊട്ടാരത്തിൽ പോകാനാണ്? വീട്ടുജോലിയും അടുക്കളപ്പണിയും ചെയ്യാൻ ഈ പഴന്തുണി തന്നെ ധാരാളം!” എന്നായിരുന്നു അവന്റെ സ്ഥിരം പരിഹാസം. എന്നാൽ തനിക്കുള്ള തുണികളും ആഡംബരങ്ങളും വാങ്ങാൻ അവൻ മടികാട്ടിയതുമില്ല. അലമാരയിൽ നിന്നും പഴയതെങ്കിലും വൃത്തിയായി അലക്കി തേച്ചു വെച്ചിരുന്ന ആ പഴയ സാരിയെടുത്ത് അണിയുമ്പോൾ ഉമ്മറത്തുനിന്നും ഭാരതിയമ്മയുടെയും സരിതയുടെയും സംഭാഷണം ഉയർന്നുകേട്ടു

“ഇത് പുതിയ സാരിയാണോ സരിതേ? നല്ല ഭംഗിയുണ്ടല്ലോ കാണാൻ,” ഭാരതിയമ്മ സരിതയുടെ ഉടുപ്പ് തൊട്ടുനോക്കിക്കൊണ്ട് ചോദിച്ചു. “അതെ അമ്മേ, പൂരത്തിനോടനുബന്ധിച്ച് ഏട്ടൻ ബാംഗ്ലൂരിൽ നിന്നും വാങ്ങിച്ച് അയച്ചു തന്നതാ. എങ്ങനെയുണ്ട്?” സരിത അഭിമാനത്തോടെ പറഞ്ഞു. “അടിപൊളിയായിട്ടുണ്ട് മോളെ. ഇങ്ങനെയൊക്കെ വേണം ഭർത്താക്കന്മാർ ഭാര്യമാരെ നോക്കാൻ. എന്റെ മകൾ നിത്യയും ഇതുപോലെയാ, അവളുടെ ഭർത്താവ് മാസം തോറും അവൾക്ക് വസ്ത്രങ്ങളും സ്വർണ്ണവും വാങ്ങിക്കൊടുക്കും. പോരാത്തതിന് എന്നെ കാണാൻ വരുമ്പോഴൊക്കെ വിലകൂടിയ നേര്യതും സാരിയും കൊണ്ടുവരും. എന്റെ അലമാരയിൽ അവൾ വാങ്ങിത്തന്ന സാരികൾ എടുത്തുപയോഗിക്കാതെ പുതിയതുപോലെ ഇരിപ്പുണ്ട്. അവൾ കേറി ചെന്ന ഇടത്തൊക്കെ ഐശ്വര്യമാണ്. അല്ലാതെ ഇവിടെ ചിലർ വന്നു കയറിയതുപോലെ ദാരിദ്ര്യം പിടിച്ച ജന്മങ്ങളല്ല!” എന്ന് ഭാരതിയമ്മ പല്ലിറുമ്മിക്കൊണ്ട് പറയുമ്പോൾ, പഴയ സാരി ചുറ്റി കുഞ്ഞിനെയും കൂട്ടി അഞ്ജലി ഉമ്മറത്തേക്ക് ഇറങ്ങിവന്നു. ”

പോകാം സരിതേ…” എന്ന് പറഞ്ഞ് അവർ പുറത്തേക്ക് ഇറങ്ങി. വഴിയിലുടനീളം സരിത അഞ്ജലിയെ സഹതാപത്തോടെ നോക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. “അഞ്ജലീ, നീ ഈ ഒരു സാരി തന്നെയാണല്ലോ വർഷങ്ങളായി ഉടുക്കുന്നത്. വിനോദേട്ടനോട് പറഞ്ഞ് ഒരെണ്ണം വാങ്ങിക്കാമായിരുന്നില്ലേ? അല്ലെങ്കിൽ ആ തള്ളയുടെ കൈയിൽ ഒരുപാട് സാരികൾ ഇരിപ്പുണ്ടല്ലോ, അതിലൊന്ന് ചോദിച്ചു വാങ്ങി ഉടുത്തുകൂടായിരുന്നോ?” സരിത ചോദിച്ചു. “അത് സരിതേ, അവർ ചോദിച്ചാൽ തരില്ലെന്ന് മാത്രമല്ല, ചത്താലും അത് മറ്റുള്ളവർക്ക് കൊടുക്കില്ല. പിന്നെ വിനോദേട്ടൻ കുട്ടിക്കും അമ്മയ്ക്കും എനിക്കുമൊക്കെ വസ്ത്രങ്ങൾ എടുക്കാൻ നോക്കിയതാ, ഞാൻ വേണ്ടെന്ന് വെച്ചതാ. എന്തിനാ വെറുതെ പണം കളയുന്നത്? വർഷത്തിലൊരിക്കൽ അമ്പലത്തിൽ പോകാൻ മാത്രമായി പുതിയ സാരി എന്തിനാ…” തനിക്കുള്ളിൽ തിളച്ചുമറിയുന്ന സങ്കടവും അപമാനവും മറച്ചുവെക്കാൻ അഞ്ജലി നിരന്തരം കള്ളങ്ങൾ പറഞ്ഞു കൊണ്ടിരുന്നു. വഴിയിലെ കടകളിൽ കണ്ട നല്ല ആഭരണങ്ങളോ മിട്ടായികളോ കുട്ടി ചോദിച്ചപ്പോൾ, വിനോദ് കൊടുത്ത മുഷിഞ്ഞ നോട്ട് തികയില്ലെന്ന് ഭയന്ന്, “അതൊക്കെ കേടാണ് മോളെ, നമുക്ക് വീട്ടിൽ പോയി ഉണ്ടാക്കാം” എന്ന് പറഞ്ഞ് കുഞ്ഞിനെ സമാധാനിപ്പിച്ചു. ഒടുവിൽ അഞ്ജലിയുടെ നിസ്സഹായത മനസ്സിലാക്കിയ സരിത, അവളോട് ചോദിക്കാതെ തന്നെ കുട്ടിക്കുള്ള കളിപ്പാട്ടങ്ങളും പലഹാരങ്ങളും വാങ്ങി നൽകി.

അമ്പലത്തിൽ നിന്നും തിരികെ നടക്കുമ്പോൾ സരിത പെട്ടെന്ന് ചോദിച്ചു, “അഞ്ജലീ, നീ പണ്ട് തയ്യലും എംബ്രോയിഡറിയുമൊക്കെ നന്നായി പഠിച്ചതല്ലേ? നിന്റെ വീട്ടിൽ നിന്നും കൊണ്ടുവന്ന ആ തയ്യൽ മെഷീൻ ഇപ്പോഴും അവിടെയുണ്ടോ?” അഞ്ജലി തലയാട്ടി, “ഉവ്വ് സരിതേ, അത് വരാന്തയുടെ മൂലയിൽ തുണിയിട്ട് മൂടി വെച്ചിട്ടുണ്ട്. കേടൊന്നുമില്ല, എണ്ണയിട്ടാൽ നന്നായി തയ്ക്കാം.” അത് കേട്ടതും സരിതയുടെ മുഖത്ത് ദേഷ്യവും പുച്ഛവും കലർന്ന ഒരു ഭാവം മിന്നിമറിഞ്ഞു. “എടി ലൂസിഫറെ, ഇത്രയും വലിയൊരു വരുമാനമാർഗ്ഗം നിന്റെ കൈയിലുണ്ടായിട്ടും നീ ഇന്നും ആ അമ്മായിയമ്മയുടെയും ഭർത്താവിന്റെയും മുൻപിൽ പിച്ചക്കാശിനായി കൈനീട്ടുകയാണോ? നിനക്ക് സ്വന്തമായി അധ്വാനിച്ചു ജീവിച്ചുകൂടെ?” അഞ്ജലി നെടുവീർപ്പോടെ പറഞ്ഞു, “എനിക്ക് ആഗ്രഹമില്ലാഞ്ഞിട്ടല്ല സരിതേ, അമ്മായിയമ്മ സമ്മതിക്കില്ല. വീട്ടുപണിയും വെച്ചുവിളമ്പും കഴിഞ്ഞ് ഇതിനൊക്കെ സമയം എവിടെയാ? പോരാത്തതിന് അവർ വഴക്കുണ്ടാക്കുകയും ചെയ്യും.” സരിത അവളുടെ തോളിൽ പിടിച്ച് നിർത്തി പറഞ്ഞു, “ഇതൊക്കെ നിന്റെ വെറും മുടന്തൻ ന്യായങ്ങളാണ് അഞ്ജലീ. ആരെയും പേടിക്കാതെ, നിന്റെ സ്വന്തം കാലിൽ നിൽക്കാൻ നീ എന്ന് തീരുമാനിക്കുന്നോ, അന്ന് നിന്നെ പുച്ഛിച്ചവരൊക്കെ നിന്റെ മുന്നിൽ തലകുനിക്കും. ആദ്യം നീ ആ ഭയം മാറ്റിവെക്ക്!” സരിതയുടെ ആ വാക്കുകൾ അഞ്ജലിയുടെ ഉള്ളിൽ ആഴത്തിൽ പതിഞ്ഞു. വീട്ടിലെത്തി എല്ലാവരും ഉറങ്ങിയ ശേഷം, വരാന്തയുടെ മൂലയിലിരുന്ന തയ്യൽ മെഷീന്റെ പൊടി തുടച്ച് അവൾ അതിൽ എണ്ണയൊഴിച്ചു. അടുത്ത ദിവസം സരിത കൊണ്ടുകൊടുത്ത ഒരു ബ്ലൗസ് തച്ചുകൊടുത്തുകൊണ്ട് അഞ്ജലി തന്റെ പുതിയ ജീവിതത്തിലേക്ക് ചുവടുവെച്ചു. അതിൽ നിന്നും ലഭിച്ച അമ്പത് രൂപയായിരുന്നു അവളുടെ ആദ്യത്തെ സ്വന്തം സമ്പാദ്യം.

നാളുകൾ കടന്നുപോയി. സരിത വഴി അയൽപക്കത്തെ മറ്റ് സ്ത്രീകൾക്കും അഞ്ജലി വസ്ത്രങ്ങൾ തച്ചുകൊടുക്കാൻ തുടങ്ങി. അഞ്ജലിയുടെ തയ്യൽ നൈപുണ്യവും കൃത്യതയും കണ്ട ആളുകൾ അവൾക്ക് കൂടുതൽ ഓർഡറുകൾ നൽകി. വസ്ത്രങ്ങൾ തുന്നുന്നതിനോടൊപ്പം ചെറിയ ഡിസൈനിംഗ് ജോലികളും അവൾ സ്വയം പഠിച്ചെടുത്തു. പിന്നീട് നഗരത്തിലെ ചില ചെറിയ വസ്ത്രവ്യാപാരശാലകളിലേക്ക് ചുരിദാറുകളും കുട്ടികളുടെ വസ്ത്രങ്ങളും തുന്നി നൽകാനുള്ള കരാറുകൾ അവൾക്ക് ലഭിച്ചു. വീട്ടുജോലികളെല്ലാം സമയബന്ധിതമായി തീർത്ത ശേഷമാണ് അവൾ രാത്രി വൈകുവോളം തയ്യൽ മെഷീന് മുന്നിലിരുന്നത്. തയ്യലിലൂടെ അഞ്ജലി സ്വന്തമായി പണം സമ്പാദിക്കാൻ തുടങ്ങിയതോടെ വിനോദിന്റെ മനോഭാവത്തിൽ പതുക്കെ മാറ്റങ്ങൾ വന്നു തുടങ്ങി. വീട്ടിലെ ചെലവുകൾക്കും കുട്ടിയുടെ ആവശ്യങ്ങൾക്കും അവൻ പണം കൊടുക്കുന്നത് കുറച്ചെങ്കിലും, അഞ്ജലി അതിനെയൊന്നും ആശ്രയിച്ചില്ല. എന്നാൽ ഭാരതിയമ്മയുടെ കുത്തുവാക്കുകൾക്ക് ഒരു കുറവുമുണ്ടായിരുന്നില്ല. “വീട്ടിലെ പണിയൊന്നും ചെയ്യാതെ രാത്രിയിരുന്ന് മെഷീൻ ചവിട്ടി വലിയ ഉദ്യോഗസ്ഥ ചമയുകയാണ് മഹാറാണി. എന്റെ മകൾ നിത്യയെ കണ്ടു പഠിക്ക്, ലക്ഷങ്ങൾ സമ്പാദിക്കുന്ന ഭർത്താവിന്റെ കൂടെ രാജ്ഞിയെപ്പോലെ ജീവിക്കുന്നു!” എന്ന് അവർ എപ്പോഴും പരിഹസിച്ചു. അപ്പോഴും മകളുടെ സാമ്പത്തിക ശേഷിയെക്കുറിച്ചുള്ള അഹങ്കാരത്തിലായിരുന്നു അവർ. എന്നാൽ ആ അഹങ്കാരം അധികനാൾ നീണ്ടുനിന്നില്ല. ഒരു മഴക്കാലത്ത്, മുറ്റത്തെ പായലിൽ കാൽ തെന്നി വീണ് ഭാരതിയമ്മയുടെ ഇടുപ്പെല്ല് പൊട്ടി. ആശുപത്രിയിൽ എത്തിച്ചപ്പോൾ അടിയന്തരമായി ശസ്ത്രക്രിയ വേണമെന്ന് ഡോക്ടർമാർ വിധിച്ചു.

മെഡിക്കൽ കോളേജ് ആശുപത്രിയിലെ വാർഡിൽ ഭാരതിയമ്മ വേദന കൊണ്ട് പുളയുകയായിരുന്നു. വിനോദും അഞ്ജലിയും പുറത്ത് ആശങ്കയോടെ നിന്നു. “ഓപ്പറേഷനും മരുന്നുകൾക്കുമായി കുറഞ്ഞത് അമ്പതിനായിരം രൂപയെങ്കിലും ഉടൻ വേണം. എന്റെ കൈയിലാണെങ്കിൽ മീൻവണ്ടിയുടെ റിപ്പയർ പണി കാരണം ഒരു പൈസപോലുമില്ല. ബാങ്കിൽ നിന്നും വായ്പ കിട്ടാനും വഴിയില്ല,” വിനോദ് തലയിൽ കൈവെച്ചിരുന്നു. ഭാരതിയമ്മ പ്രതീക്ഷയോടെ മകനെ നോക്കി. “നീ നിത്യയെ ഒന്നു വിളിച്ചു ചോദിക്ക് മോനേ, അവളുടെ ഭർത്താവിന് വലിയ ബിസിനസ് അല്ലേ, അവർ സഹായിക്കാതിരിക്കില്ല,” ഭാരതിയമ്മ വിറയ്ക്കുന്ന സ്വരത്തിൽ പറഞ്ഞു. വിനോദ് ഫോണെടുത്ത് മകളെ വിളിച്ചു. അല്പം കഴിഞ്ഞ് തിരികെ വന്ന അവന്റെ മുഖം മങ്ങിയിരുന്നു. “എന്താടാ മോനേ… നിത്യ എന്തു പറഞ്ഞു? കാശ് അയച്ചു തരാമെന്ന് പറഞ്ഞോ?” ഭാരതിയമ്മ ആകാംക്ഷയോടെ ചോദിച്ചു. “ഇല്ല അമ്മേ… അളിയന് ഏതോ പുതിയ പ്രോജക്റ്റിന് കാശ് തികയാതെ നിൽക്കുകയാണത്രേ. ഇപ്പോൾ പണം തരാൻ പറ്റില്ലെന്ന് ചേച്ചി പറഞ്ഞു. തൽക്കാലം വല്ലവരുടെയും കൈയിൽ നിന്നും കടം വാങ്ങാൻ പറഞ്ഞു…” വിനോദിന്റെ വാക്കുകൾ ഭാരതിയമ്മയുടെ നെഞ്ചിൽ പ്രഹരമേൽപ്പിച്ചു. ആപത്ത് ഘട്ടത്തിൽ താൻ അഹങ്കാരത്തോടെ പുകഴ്ത്തിയ മകൾ കൈവിട്ടതറിഞ്ഞ് അവരുടെ കണ്ണുകൾ നിറഞ്ഞു തുളുമ്പി. എന്ത് ചെയ്യണമെന്നറിയാതെ അമ്മയും മകനും തകർന്നിരുന്ന ആ നിമിഷത്തിൽ, അഞ്ജലി അങ്ങോട്ട് നടന്നു വന്നു.

“ഏട്ടൻ എന്തിനാ ചേച്ചിയോട് കാശ് ചോദിക്കാൻ പോയത്? അമ്മയുടെ ശസ്ത്രക്രിയയ്ക്കുള്ള അമ്പതിനായിരം രൂപ എന്റെ കൈയിലുണ്ട്. ബാങ്കിൽ നിന്നും ഇപ്പോൾ പോയി എടുക്കാം,” അഞ്ജലി ശാന്തമായി പറഞ്ഞു. അവൾ പറഞ്ഞത് വിശ്വസിക്കാൻ കഴിയാതെ വിനോദും ഭാരതിയമ്മയും ഒരുപോലെ ഞെട്ടിപ്പോയി. “അ… അത് പിന്നെ… നീ രാത്രിയും പകലും അധ്വാനിച്ച്, കുട്ടിക്ക് ഒരു സ്വർണ്ണമാല വാങ്ങാൻ മാറ്റിവെച്ച കാശല്ലേ അത്?” വിനോദ് അത്ഭുതത്തോടെ ചോദിച്ചു. “മാലയൊക്കെ നമുക്ക് പിന്നെയും വാങ്ങാം ഏട്ടാ. ഇപ്പോൾ ഏറ്റവും പ്രധാനം അമ്മയുടെ ആരോഗ്യമാണ്. രോഗം മാറി അമ്മ എഴുന്നേറ്റു നടക്കട്ടെ. ബാക്കി മരുന്നുകൾക്ക് കാശ് വേണമെങ്കിലും പേടിക്കണ്ട, ഓണം വരാൻ പോകുന്നതല്ലേ, കടകളിൽ നിന്നും തയ്യൽ ഓർഡറുകൾ ഒരുപാടുണ്ട്. ചോദിച്ചാൽ അഡ്വാൻസ് തരും,” അഞ്ജലി പുഞ്ചിരിയോടെ പറഞ്ഞു. അവളുടെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ടതും ഭാരതിയമ്മയുടെ ഉള്ളം തകർന്നു. താൻ എന്നും അധിക്ഷേപിക്കുകയും പട്ടിണിക്കിടുകയും ചെയ്ത, ‘മൂധേവി’ എന്ന് വിളിച്ച മരുമകൾ മാത്രമാണ് തനിക്ക് ആപത്ത് വന്നപ്പോൾ തുണയായതെന്ന് അവർ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. സ്വയം ചെയ്ത തെറ്റുകളെയോർത്ത് ആ അമ്മയുടെയും മകന്റെയും കണ്ണുകളിൽ നിന്നും കണ്ണീർ ധാരധാരയായി ഒഴുകി. ഭാരതിയമ്മ അഞ്ജലിയുടെ കൈകൾ പിടിച്ചുകൊണ്ട് കരഞ്ഞു, ആ നിമിഷം അവരുടെ മനസ്സിലെ അഹങ്കാരത്തിന്റെ അന്ധകാരം പൂർണ്ണമായും ഒഴിഞ്ഞുപോയിരുന്നു.

മാസങ്ങൾ കടന്നുപോയി. ശസ്ത്രക്രിയ കഴിഞ്ഞ് സുഖം പ്രാപിച്ച ഭാരതിയമ്മ വീണ്ടും നടക്കാൻ തുടങ്ങി. തിരുവോണ നാളിൽ രാവിലെ, വീടിന്റെ ഉമ്മറപ്പടിയിൽ അഞ്ജലി വാങ്ങി നൽകിയ പുതിയ പൊൻകസവ് സാരിയും ഉടുത്ത് ഭാരതിയമ്മ പുഞ്ചിരിയോടെ ഇരിക്കുകയായിരുന്നു. അന്നേരം പതിവുപോലെ വലിയൊരു കാറിൽ വിലകൂടിയ പട്ടുസാരിയുമായി മകൾ നിത്യ വന്നിറങ്ങി. “അമ്മേ, കുറച്ച് തിരക്കായതുകൊണ്ടാണ് ആശുപത്രിയിൽ വരാൻ പറ്റാഞ്ഞത്. ഞാൻ വന്നില്ലെങ്കിലും അമ്മയ്ക്ക് ഉടുക്കാൻ നല്ല തനിമയുള്ള വിലകൂടിയ സാരി ഞാൻ കൊണ്ടുവന്നിട്ടുണ്ട്,” എന്ന് പറഞ്ഞ് അവൾ സാരി നീട്ടിയപ്പോൾ, അഞ്ജലിയും വിനോദും കുഞ്ഞും പുതിയ വസ്ത്രങ്ങളണിഞ്ഞ് ഉമ്മറത്തേക്ക് ഇറങ്ങിവന്നു. പുതിയ സാരിയിൽ തിളങ്ങുന്ന അഞ്ജലിയെ കണ്ടപ്പോൾ നിത്യയുടെ മുഖത്ത് ചെറിയൊരു അതൃപ്തി നിഴലിച്ചു. “അമ്മേ, ഈ വില കുറഞ്ഞ സാധാരണ സാരി മാറ്റി ഞാൻ കൊണ്ടുവന്ന പട്ടുസാരി ഉടുക്ക്. കാണാൻ നല്ല ഐശ്വര്യമുണ്ടാകും,”

എന്ന് പറഞ്ഞ് നിത്യ ഭാരതിയമ്മയുടെ സാരിത്തുമ്പിൽ പിടിച്ചപ്പോൾ, ഭാരതിയമ്മ സ്നേഹത്തോടെയും ശാസനയോടെയും ആ കൈ മാറ്റിവെച്ചു. “ഇല്ല മോളെ, ഈ വിലകുറഞ്ഞതെന്ന് നീ പറഞ്ഞ സാരിയിലാണ് ഇന്ന് എന്റെ മുഖത്തെ ഐശ്വര്യം! ഇത് എന്റെ മരുമകൾ അഞ്ജലി അവളുടെ സ്വന്തം അധ്വാനത്തിന്റെ കാശു കൊണ്ടു വാങ്ങി തന്നതാണ്. ഇതിന്റെ വിപണിയിലെ വില എനിക്ക് അറിയേണ്ടതില്ല, ഇതിൽ അവളുടെ ആത്മാർത്ഥമായ സ്നേഹവും കരുതലുമുണ്ട്. എനിക്കിത് ധാരാളം. ഇനി വരും കാലങ്ങളിൽ എന്റെ മരുമകൾ വാങ്ങി തരുന്ന വസ്ത്രങ്ങൾക്കായിരിക്കും ഈ നെഞ്ചിൽ സ്ഥാനം!” ഭാരതിയമ്മ ദൃഢതയോടെ പറഞ്ഞു.

അമ്മായിയമ്മയുടെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ അഞ്ജലിയുടെ കണ്ണുകൾ നിറഞ്ഞൊഴുകി, എന്നാൽ ആ കണ്ണീരിന് സന്തോഷത്തിന്റെ മധുരമുണ്ടായിരുന്നു. സ്വന്തം ചോരയും ദത്തുചോരയും തിരിച്ചറിയാൻ ചിലപ്പോൾ ജീവിതത്തിൽ ഒരു വീഴ്ച ആവശ്യമാണ്. കാലം എത്ര പുരോഗമിച്ചാലും അനുഭവങ്ങളിലൂടെ മാത്രം പഠിക്കുന്ന മനുഷ്യബന്ധങ്ങളുടെ സത്യം എന്നും മാറാതിരിക്കുന്നു. ഭാരതിയമ്മ അഞ്ജലിയെ ചേർത്തുപിടിച്ചപ്പോൾ ആ വീടിന്റെ അന്തരീക്ഷത്തിൽ സ്നേഹത്തിന്റെ പുതിയൊരു പ്രഭാതം വിരിഞ്ഞുനിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു.